<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X10n0257"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 257 圆觉经集註</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 257 圆觉经集註</title> <author>宋 元粹述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>2卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">257</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">圆觉经集註</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00595"> <charName>CBETA CHARACTER CB00595</charName> <mapping cb:dec="983635" type="PUA">U+F0253</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9EA8</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[麸-夫+少]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05418"> <charName>CBETA CHARACTER CB05418</charName> <mapping cb:dec="988458" type="PUA">U+F152A</mapping> <mapping type="unicode">U+458D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[虔-文+ㄆ]</value></charProp></char> <char xml:id="CB06873"> <charName>CBETA CHARACTER CB06873</charName> <mapping cb:dec="989913" type="PUA">U+F1AD9</mapping> <mapping type="unicode">U+2231E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>迴</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[廷-壬+(同-(一/口)+巳)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15097"> <charName>CBETA CHARACTER CB15097</charName> <mapping cb:dec="998137" type="PUA">U+F3AF9</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9EAB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>面</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[麸-夫+丐]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17528"> <charName>CBETA CHARACTER CB17528</charName> <mapping cb:dec="1000568" type="PUA">U+F4478</mapping> <mapping type="unicode">U+21461</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[环-王+土]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-12-07T13:35:14"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0437b" n="0437b"/> <lb ed="X" n="0437b01"/> <lb ed="X" n="0437b02"/> <lb ed="X" n="0437b03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 257-A 圆觉经集註序</cb:mulu><head>No. 257-A <lb ed="X" n="0437b04"/><lb ed="R016" n="0001a01"/> 圆觉经集註序</head> <lb ed="X" n="0437b05"/> <lb ed="X" n="0437b06"/><lb ed="R016" n="0001a02"/><byline cb:type="author">潼川沙门居简 述</byline> <lb ed="X" n="0437b07"/><lb ed="R016" n="0001a03"/><p xml:id="pX10p0437b0701">觉而不圆者有矣，夫未有圆而不觉者也。圆而不觉 <lb ed="X" n="0437b08"/><lb ed="R016" n="0001a04"/>者有矣，夫未有觉而不圆者也。昭昭日用之间而不 <lb ed="X" n="0437b09"/><lb ed="R016" n="0001a05"/>知也。一性圆具，不知故不觉也。性之所具曰圆。圆也 <lb ed="X" n="0437b10"/><lb ed="R016" n="0001a06"/>者，凡愚不亏，圣神不盈，自本自根，与生俱生。圆同太 <lb ed="X" n="0437b11"/><lb ed="R016" n="0001a07"/>虚而无欠无馀，太虚同受而与之俱化。良由习与性 <lb ed="X" n="0437b12"/><lb ed="R016" n="0001a08"/>離，情与智违。背大明处，即大暗室。悠悠长瞑，不了此 <lb ed="X" n="0437b13"/><lb ed="R016" n="0001a09"/>觉。纵复亦了，觉而不圆。唯其不圆，其证亦尔。遂有修 <lb ed="X" n="0437b14"/><lb ed="R016" n="0001a10"/>证之目为三种，行证之所以别也。所修者何？修此者 <lb ed="X" n="0437b15"/><lb ed="R016" n="0001a11"/>也。所证者何？证此者也。所修不同，所证则一也。所觉 <lb ed="X" n="0437b16"/><lb ed="R016" n="0001a12"/>不同，所圆则一也。故曰：一切众生，皆证圆觉。非觉之 <lb ed="X" n="0437b17"/><lb ed="R016" n="0001a13"/>以妙觉，则止于其所觉。非圆之以至圆，则止于其所 <lb ed="X" n="0437b18"/><lb ed="R016" n="0001a14"/>圆。自四十一地以前，皆止于其所止，而不知其所由 <lb ed="X" n="0437b19"/><lb ed="R016" n="0001a15"/>止也。不修何以达其证？不证何以明其修？亡证而亡 <lb ed="X" n="0437b20"/><lb ed="R016" n="0001a16"/>修，而妄冀夫所谓圆觉者，是今日适越而昔至也。修 <lb ed="X" n="0437b21"/><lb ed="R016" n="0001a17"/>而後能证，证而後能忘，则十二大士未始有问也，十 <lb ed="X" n="0437b22"/><lb ed="R016" n="0001a18"/>万大众未始有闻也。六尘不濯而淸净，四病不药而 <lb ed="X" n="0437b23"/><lb ed="R016" n="0001b01"/>瘳也。静幻寂，非一而非三。单复圆，无前无後也。如是 <lb ed="X" n="0437b24"/><lb ed="R016" n="0001b02"/>乃至圆裹三世，淸净平等，皆光明藏也。圭峰发明此 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0437c" n="0437c"/> <lb ed="X" n="0437c01"/><lb ed="R016" n="0001b03"/>经，造疏数万言，反约于廣博浩繁之中，略为别本。由 <lb ed="X" n="0437c02"/><lb ed="R016" n="0001b04"/>唐至今，廣略幷行。西南学徒，家有其书。於戏盛哉！江 <lb ed="X" n="0437c03"/><lb ed="R016" n="0001b05"/>淮荆蛮，稍若不竞。天台再造于五季纠離之际，鼓行 <lb ed="X" n="0437c04"/><lb ed="R016" n="0001b06"/>吴越间，作者辈出，巉然见头角。由是二家之言，肝胆 <lb ed="X" n="0437c05"/><lb ed="R016" n="0001b07"/>楚越，咫尺雲壤。彼所宗尙，我得排斥。我所宣演，彼得 <lb ed="X" n="0437c06"/><lb ed="R016" n="0001b08"/>指议。异<anchor xml:id="nkr_note_add_0437c0601" n="0437c0601"/><anchor xml:id="beg0437c0601" n="0437c0601"/>己<anchor xml:id="end0437c0601"/>之卓识，与共<g ref="#CB17528">环</g>堵，必群而咻之，务其说之 <lb ed="X" n="0437c07"/><lb ed="R016" n="0001b09"/>不售。同<anchor xml:id="nkr_note_add_0437c0701" n="0437c0701"/><anchor xml:id="beg0437c0701" n="0437c0701"/>己<anchor xml:id="end0437c0701"/>之固陋，远在万里，必引而嗾之，欲其喙之 <lb ed="X" n="0437c08"/><lb ed="R016" n="0001b10"/>必信。使二家之道，不沦于必争之口者幾希。此吾古 <lb ed="X" n="0437c09"/><lb ed="R016" n="0001b11"/>雲粹师，所以愤悱慨慷，集註此经，而示其同也。以本 <lb ed="X" n="0437c10"/><lb ed="R016" n="0001b12"/>宗之義，发他示之言。以他宗之奥，揭本宗之玄。本诸 <lb ed="X" n="0437c11"/><lb ed="R016" n="0001b13"/>其理，不本诸其宗。参诸其心，不参诸其人。黨非其同， <lb ed="X" n="0437c12"/><lb ed="R016" n="0001b14"/>伐非其异。平持其衡，婉立其言。俾滞于一曲者，知夫 <lb ed="X" n="0437c13"/><lb ed="R016" n="0001b15"/>狮子手足一金也，江河淮济一水也。毋求异于圭峰， <lb ed="X" n="0437c14"/><lb ed="R016" n="0001b16"/>亦毋以求同也。异其所异，而同其所同也。後五百世， <lb ed="X" n="0437c15"/><lb ed="R016" n="0001b17"/>有自圭峰而得古雲，或自古雲而得圭峰者，天也，非 <lb ed="X" n="0437c16"/><lb ed="R016" n="0001b18"/>一人之私所能也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0437c17"/> <lb ed="X" n="0437c18"/> <lb ed="X" n="0437c19"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 257-B 大方廣圆觉修多罗了義经集註上(幷序)</cb:mulu><head>No. 257-B <lb ed="X" n="0437c20"/><lb ed="R016" n="0002a01"/> 大方廣圆觉修多罗了義经集註上<note place="inline">幷序</note></head> <lb ed="X" n="0437c21"/> <lb ed="X" n="0437c22"/><lb ed="R016" n="0002a02"/><byline cb:type="author">苕水沙门元粹 述</byline> <lb ed="X" n="0437c23"/><lb ed="R016" n="0002a03"/><p xml:id="pX10p0437c2301">大哉觉性，圆裹十方。魔<persName>佛</persName>同遊，色心交彻。有见皆成 <lb ed="X" n="0437c24"/><lb ed="R016" n="0002a04"/>妄想，无言犹在半途。一相不存，万機齐赴。故我薄伽 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0438a" n="0438a"/> <lb ed="X" n="0438a01"/><lb ed="R016" n="0002a05"/>梵住圣凡之本际，振行证之宏纲。文殊问本起之因， <lb ed="X" n="0438a02"/><lb ed="R016" n="0002a06"/>遍吉咨如幻之行。克彰圆照，尽扫疑情。普眼章。三学 <lb ed="X" n="0438a03"/><lb ed="R016" n="0002a07"/>相资，观虽圆而渐助；金刚藏众生本<persName>佛</persName>，金混矿而须 <lb ed="X" n="0438a04"/><lb ed="R016" n="0002a08"/>消。弥勒穷流转爱源，净慧扣证修地位。此下方法，不 <lb ed="X" n="0438a05"/><lb ed="R016" n="0002a09"/>定圆摄，有三威德：闻、行、体、思、修。辩音启定轮交互。证 <lb ed="X" n="0438a06"/><lb ed="R016" n="0002a10"/>悟了觉之执相，酬净业以令除；作止任灭之病根，示 <lb ed="X" n="0438a07"/><lb ed="R016" n="0002a11"/>普觉而择友。圆觉禀三期而垂轨，善首持五目以流 <lb ed="X" n="0438a08"/><lb ed="R016" n="0002a12"/>通。华贯环连，金声玉振。将规法利，盍阐義门？准天台 <lb ed="X" n="0438a09"/><lb ed="R016" n="0002a13"/>一宗，探圭峰诸疏，萃乎精要，補以前闻。庶因言遣言， <lb ed="X" n="0438a10"/><lb ed="R016" n="0002a14"/>得月忘指者矣。</p><p xml:id="pX10p0438a1007" cb:place="inline">时宋嘉定七年岁在甲戌九月九日 <lb ed="X" n="0438a11"/><lb ed="R016" n="0002a15"/>序。</p> <lb ed="X" n="0438a12"/><lb ed="R016" n="0002a16"/><p xml:id="pX10p0438a1201">圭峰禅师宗密疏抄。</p> <lb ed="X" n="0438a13"/><lb ed="R016" n="0002a17"/><p xml:id="pX10p0438a1301">障南法师神焕疏</p> <lb ed="X" n="0438a14"/><lb ed="R016" n="0002a18"/><p xml:id="pX10p0438a1401">东阳法师居式疏</p> <lb ed="X" n="0438a15"/><lb ed="R016" n="0002b01"/><p xml:id="pX10p0438a1501">竹庵法师可观手鉴。</p> <lb ed="X" n="0438a16"/><lb ed="R016" n="0002b02"/><p xml:id="pX10p0438a1601">慈室法师妙雲直解</p> <lb ed="X" n="0438a17"/><lb ed="R016" n="0002b03"/><p xml:id="pX10p0438a1701">苕水沙门元粹集诸疏精微窃加私註</p></cb:div> <lb ed="X" n="0438a18"/> <lb ed="X" n="0438a19"/> <lb ed="X" n="0438a20"/> <lb ed="X" n="0438a21"/> <lb ed="X" n="0438a22"/> <lb ed="X" n="0438a23"/> <lb ed="X" n="0438a24"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0438b" n="0438b"/> <lb ed="X" n="0438b01"/> <lb ed="X" n="0438b02"/> <lb ed="X" n="0438b03"/> <lb ed="X" n="0438b04"/> <lb ed="X" n="0438b05"/> <lb ed="X" n="0438b06"/><cb:docNumber>No. 257</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0438b07"/><lb ed="R016" n="0003a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大方廣圆觉修多罗了義经集註上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0438b08"/><lb ed="R016" n="0003a02"/> <lb ed="X" n="0438b09"/><lb ed="R016" n="0003a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0438b0901">夫经有总题，揽别文旨意而立。今法王自唱五名， <lb ed="X" n="0438b10"/><lb ed="R016" n="0003a04"/>备见贤善。首章结集者，撮要擧五，前二又略陀罗 <lb ed="X" n="0438b11"/><lb ed="R016" n="0003a05"/>尼三字。此十一字，十是别名，异群典故。经字通名， <lb ed="X" n="0438b12"/><lb ed="R016" n="0003a06"/>圣教通称，故以通从别，唯冠此部。竹庵释曰：圆觉， <lb ed="X" n="0438b13"/><lb ed="R016" n="0003a07"/>一性也。大方廣，一性之有体、有相、有用也。圆觉一 <lb ed="X" n="0438b14"/><lb ed="R016" n="0003a08"/>性，其体大故，绝诸分别，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0438001" n="0438001"/>大小无外，竖通三世，横遍 <lb ed="X" n="0438b15"/><lb ed="R016" n="0003a09"/>十方，无一法先此圆觉。圆觉即一切法，先天地而 <lb ed="X" n="0438b16"/><lb ed="R016" n="0003a10"/>生，包天地而大。虽太虚空，于此圆觉中亦细物尔。 <lb ed="X" n="0438b17"/><lb ed="R016" n="0003a11"/>其相方故，轨持赅摄，任持自在。虽流浪生死，受种 <lb ed="X" n="0438b18"/><lb ed="R016" n="0003a12"/>种身，而此圆觉曾不失之。故本经云：一切众生皆 <lb ed="X" n="0438b19"/><lb ed="R016" n="0003a13"/>证圆觉。虽依因善友真正信解，而此圆觉亦未尝 <lb ed="X" n="0438b20"/><lb ed="R016" n="0003a14"/>得。故本经云：圆觉流出一切菩提、涅槃及波罗蜜， <lb ed="X" n="0438b21"/><lb ed="R016" n="0003a15"/>教授菩萨得失，皆圆觉相。其用廣故，此圆觉性潜 <lb ed="X" n="0438b22"/><lb ed="R016" n="0003a16"/>兴密应，无有休息，无有边际。故本经云：觉性遍满， <lb ed="X" n="0438b23"/><lb ed="R016" n="0003a17"/>圆无际故，六根遍满，八万四千陀罗尼门遍满法 <lb ed="X" n="0438b24"/><lb ed="R016" n="0003a18"/>界。以此大方廣義，称歎诠显圆觉一性，具足如是 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0438c" n="0438c"/> <lb ed="X" n="0438c01"/><lb ed="R016" n="0003b01"/>体、相、用也。更无一法在圆觉外，離一切相，等虚空 <lb ed="X" n="0438c02"/><lb ed="R016" n="0003b02"/>界，即是<persName>如来</persName>淸净法身。依此法身无所不摄，故此 <lb ed="X" n="0438c03"/><lb ed="R016" n="0003b03"/>圆觉亦名<persName>如来</persName>藏。此经诠显如是之法，总号一经， <lb ed="X" n="0438c04"/><lb ed="R016" n="0003b04"/>名修多罗，契理说也。此经直指诸法根源，高超一 <lb ed="X" n="0438c05"/><lb ed="R016" n="0003b05"/>切，故名了義，无过上也。经者，指此一经始末所说， <lb ed="X" n="0438c06"/><lb ed="R016" n="0003b06"/>题目分明，故名大方廣圆觉修多罗了義经。<note place="inline">祖述圭峰</note> <lb ed="X" n="0438c07"/><lb ed="R016" n="0003b07"/>今按：天台宗教，须列五章，谓释名、辨体、明宗、论用、 <lb ed="X" n="0438c08"/><lb ed="R016" n="0003b08"/>判教也。盖经之有名，名下必有所诠之法为体，约 <lb ed="X" n="0438c09"/><lb ed="R016" n="0003b09"/>何修行为宗，得何功力为用，然後区别何时之所 <lb ed="X" n="0438c10"/><lb ed="R016" n="0003b10"/>说，何教之所收，渐顿偏圆，乃为教相。故此五義，凡 <lb ed="X" n="0438c11"/><lb ed="R016" n="0003b11"/>释题目，缺一不可。又约人、法、喩三单，复具足七种 <lb ed="X" n="0438c12"/><lb ed="R016" n="0003b12"/>立题。此经单法为名，觉性为体，圆照觉相为宗，断 <lb ed="X" n="0438c13"/><lb ed="R016" n="0003b13"/>惑成<persName>佛</persName>为用，方等圆顿为教相。第一、单法为名者， <lb ed="X" n="0438c14"/><lb ed="R016" n="0003b14"/>大方廣圆觉，召所诠之理；修多罗了義，标能诠之 <lb ed="X" n="0438c15"/><lb ed="R016" n="0003b15"/>教。理教俱法，简非人喩。大者法身周遍，方谓般若 <lb ed="X" n="0438c16"/><lb ed="R016" n="0003b16"/>轨持，廣则解脱无碍。離念之觉，即三名圆，极圣不 <lb ed="X" n="0438c17"/><lb ed="R016" n="0003b17"/>增，下凡无减。毘卢身土，阿鼻色心，尽大方廣，无非 <lb ed="X" n="0438c18"/><lb ed="R016" n="0003b18"/>圆觉。言圆觉者，直指法体，以大方廣，彰其德量，即 <lb ed="X" n="0438c19"/><lb ed="R016" n="0004a01"/>具大方廣之圆觉耳。梵语修多罗，华言契经，契機 <lb ed="X" n="0438c20"/><lb ed="R016" n="0004a02"/>契理，義通诸教。此说圆极，特称了義，即修多罗中 <lb ed="X" n="0438c21"/><lb ed="R016" n="0004a03"/>之了義也。经者，训常训法，常不可易，法乃同遵。廣 <lb ed="X" n="0438c22"/><lb ed="R016" n="0004a04"/>示翻译有无，及教行理三经通别，如天台大部。问： <lb ed="X" n="0438c23"/><lb ed="R016" n="0004a05"/>修多罗与经，华梵之异，双置题目，岂非重繁？曰：上 <lb ed="X" n="0438c24"/><lb ed="R016" n="0004a06"/>则总指诸部，此则唯目当经，对总歎别，故非重也。 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0439a" n="0439a"/> <lb ed="X" n="0439a01"/><lb ed="R016" n="0004a07"/>又修多罗等，是<persName>佛</persName>自唱经之一字，结集体式，理当 <lb ed="X" n="0439a02"/><lb ed="R016" n="0004a08"/>安尔。第二、觉性为体者，经云：无上法王，有大陀罗 <lb ed="X" n="0439a03"/><lb ed="R016" n="0004a09"/>尼门，名为圆觉。又曰：圆觉自性，亦曰净圆觉性。斯 <lb ed="X" n="0439a04"/><lb ed="R016" n="0004a10"/>为主质，宗用所依，虽究竟于法王，亦本成于凡下。 <lb ed="X" n="0439a05"/><lb ed="R016" n="0004a11"/>亡名绝眹，横亘竖穷，擧一即三，至三即一，万行之 <lb ed="X" n="0439a06"/><lb ed="R016" n="0004a12"/>元首，一部之指归，免蹈群邪，当冥此体。第三、圆照 <lb ed="X" n="0439a07"/><lb ed="R016" n="0004a13"/>觉相为宗者，修行之要，是曰经宗。经云：一切<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0439a08"/><lb ed="R016" n="0004a14"/>本起因地，皆依圆照淸净觉相。既识圆觉，当起圆 <lb ed="X" n="0439a09"/><lb ed="R016" n="0004a15"/>照。圆照，智也；觉相，境也。由境发智，以智照境，境智 <lb ed="X" n="0439a10"/><lb ed="R016" n="0004a16"/>冥契，觉体斯圆。幻翳无明，当处寂灭。一经众行，莫 <lb ed="X" n="0439a11"/><lb ed="R016" n="0004a17"/>不皆然。虽不定渐修，未乖圆照。第四、断惑成<persName>佛</persName>为 <lb ed="X" n="0439a12"/><lb ed="R016" n="0004a18"/>用者。宗成显体，惑破果圆。经云：永断无明，方成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0439a13"/><lb ed="R016" n="0004b01"/>道。因观觉相，达妄本虚，不待转除，名虚为断。断无 <lb ed="X" n="0439a14"/><lb ed="R016" n="0004b02"/>断处，即<persName>佛</persName>道成。阐教度生，于兹备矣。第五、方等圆 <lb ed="X" n="0439a15"/><lb ed="R016" n="0004b03"/>顿为教相者。总判诸经，立以四教。三藏唯谈生灭， <lb ed="X" n="0439a16"/><lb ed="R016" n="0004b04"/>正为二乘；通教诠示无生衍门。初首别明破显圆 <lb ed="X" n="0439a17"/><lb ed="R016" n="0004b05"/>彰，即具被機进否。复有五时：花严兼别说圆；鹿苑 <lb ed="X" n="0439a18"/><lb ed="R016" n="0004b06"/>但施三藏；方等弹诃遍逗，四教幷明；般若带通、别 <lb ed="X" n="0439a19"/><lb ed="R016" n="0004b07"/>二，正说圆教。至若法花、涅槃，开权显实，扶律谈常， <lb ed="X" n="0439a20"/><lb ed="R016" n="0004b08"/>结会化源，猝难备擧。伏读此典，当方等部圆顿教 <lb ed="X" n="0439a21"/><lb ed="R016" n="0004b09"/>摄。经云：是经名为顿教大乘，顿機众生从此开悟。 <lb ed="X" n="0439a22"/><lb ed="R016" n="0004b10"/>又云：是经唯显<persName>如来</persName>境界。此圆教義。又云：愿我今 <lb ed="X" n="0439a23"/><lb ed="R016" n="0004b11"/>者住<persName>佛</persName>圆觉，求善知识，莫値外道及与二乘。又云： <lb ed="X" n="0439a24"/><lb ed="R016" n="0004b12"/>当求一切正知见人，心不住相，不著声闻、缘觉境 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0439b" n="0439b"/> <lb ed="X" n="0439b01"/><lb ed="R016" n="0004b13"/>界。文既鄙斥小乘，義归方等。问：经文有云亦摄渐 <lb ed="X" n="0439b02"/><lb ed="R016" n="0004b14"/>修一切群品，得非此部兼偏小耶？曰：只一圆教。云 <lb ed="X" n="0439b03"/><lb ed="R016" n="0004b15"/>渐修者，圆中之渐耳。正如天台圆顿、渐次、不定三 <lb ed="X" n="0439b04"/><lb ed="R016" n="0004b16"/>种止观，俱缘实相，尽是大乘。约行乃用渐不定助。 <lb ed="X" n="0439b05"/><lb ed="R016" n="0004b17"/>至下释经，此義当见。问：既唯圆顿，何异法花？曰：法 <lb ed="X" n="0439b06"/><lb ed="R016" n="0004b18"/>花开权，非所拟也。五章成列一经大義，可擧而行， <lb ed="X" n="0439b07"/><lb ed="R016" n="0005a01"/>览者悉之。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0439b08"/><lb ed="R016" n="0005a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">译师</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0439b0801"><name role="" type="person">罽宾</name>沙门<persName>佛陀</persName>多罗译</p></cb:div> <lb ed="X" n="0439b09"/><lb ed="R016" n="0005a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0439b0901"><name role="" type="person">罽宾</name>，梵语，亦云羯湿弥罗，北印度边鄙之名。此翻 <lb ed="X" n="0439b10"/><lb ed="R016" n="0005a04"/>贱种，本贱役人，自立君长故也。沙门，此翻勤息，勤 <lb ed="X" n="0439b11"/><lb ed="R016" n="0005a05"/>行众善，止息诸恶，出家之都名。按大藏开元目录： <lb ed="X" n="0439b12"/><lb ed="R016" n="0005a06"/>沙门<persName>佛陀</persName>多罗，唐言觉救，北印度<name role="" type="person">罽宾国</name>人。于东 <lb ed="X" n="0439b13"/><lb ed="R016" n="0005a07"/>都<name role="" type="person">白马寺</name>译圆觉经一部，不载年月。续古今译经 <lb ed="X" n="0439b14"/><lb ed="R016" n="0005a08"/>图纪、贞元目录亦同。又北都藏海寺道诠法师疏 <lb ed="X" n="0439b15"/><lb ed="R016" n="0005a09"/>云：羯湿弥罗三藏法师<persName>佛陀</persName>多罗，以长寿二年龙 <lb ed="X" n="0439b16"/><lb ed="R016" n="0005a10"/>集癸巳，持梵本至神都，于<name role="" type="person">白马寺</name>译成两卷，总二 <lb ed="X" n="0439b17"/><lb ed="R016" n="0005a11"/>十八纸。其度语、笔授、证義、润文诸德，具如别录。译 <lb ed="X" n="0439b18"/><lb ed="R016" n="0005a12"/>之言易也，易梵为华耳。周制：达四方之言，东方曰 <lb ed="X" n="0439b19"/><lb ed="R016" n="0005a13"/>寄，南方曰象，西方曰狄鞮，北方曰译。今翻西语而 <lb ed="X" n="0439b20"/><lb ed="R016" n="0005a14"/>云译者，由汉世多事北方，而译官兼善西语，摩腾 <lb ed="X" n="0439b21"/><lb ed="R016" n="0005a15"/>始至，译四十二章经，因以称焉。又寄等四别也，译 <lb ed="X" n="0439b22"/><lb ed="R016" n="0005a16"/>言通也，如东夷、西戎、南蛮、北狄，通谓四夷，故周礼 <lb ed="X" n="0439b23"/><lb ed="R016" n="0005a17"/>通称象胥氏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0439b24"/><lb ed="R016" n="0005a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0439b2401">〇经文大分三段，始如是我闻止平等法会为序分， <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0439c" n="0439c"/> <lb ed="X" n="0439c01"/><lb ed="R016" n="0005b01"/>于是<name role="" type="person">文殊师利</name>下至圆觉章末为正宗分，于是贤 <lb ed="X" n="0439c02"/><lb ed="R016" n="0005b02"/>善首下讫经为流通分。</p><p xml:id="pX10p0439c0210" cb:place="inline">△初、序分者。若例诸经，必 <lb ed="X" n="0439c03"/><lb ed="R016" n="0005b03"/>具通、别二序。东阳云：今但通序，虽无发起，可用入 <lb ed="X" n="0439c04"/><lb ed="R016" n="0005b04"/>定、集众，兼之以众。集不徒然，必有异闻。略疏云：序 <lb ed="X" n="0439c05"/><lb ed="R016" n="0005b05"/>中证信，便是发起。谓<persName>佛</persName>入大光明藏，与一切<persName>佛</persName>同 <lb ed="X" n="0439c06"/><lb ed="R016" n="0005b06"/>住众生淸净觉地，现诸净土。菩萨主伴，皆入三昧， <lb ed="X" n="0439c07"/><lb ed="R016" n="0005b07"/>同一<persName>佛</persName>境。以表因果无异，凡圣同源。显发此经，旨 <lb ed="X" n="0439c08"/><lb ed="R016" n="0005b08"/>趣如是。障南云：入定、同闻，俱属别序。通序略于住 <lb ed="X" n="0439c09"/><lb ed="R016" n="0005b09"/>处及集众，二事具足。应云：一时<persName>婆伽婆</persName>在某处，与 <lb ed="X" n="0439c10"/><lb ed="R016" n="0005b10"/>若干大众俱。梵本或具，译师略之。私谓：经文明婆 <lb ed="X" n="0439c11"/><lb ed="R016" n="0005b11"/>伽婆入定、现土、集众、同住，语势连属。若就中间，节 <lb ed="X" n="0439c12"/><lb ed="R016" n="0005b12"/>为别序，巉绝不可。况<persName>佛</persName>出同居，其现净土，必依舍 <lb ed="X" n="0439c13"/><lb ed="R016" n="0005b13"/>卫、耆山等处。经家不云者，表发意殊，至下更释。今 <lb ed="X" n="0439c14"/><lb ed="R016" n="0005b14"/>且准圭峰、东阳初序，分为六</p><p xml:id="pX10p0439c1412" cb:place="inline">初所闻法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0439c15"/><lb ed="R016" n="0005b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0439c1501">如是！</p></cb:div> <lb ed="X" n="0439c16"/><lb ed="R016" n="0005b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0439c1601">且兼我闻。合释。即指法之辞也。如是之法，我从<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0439c17"/><lb ed="R016" n="0005b17"/>闻。<persName>佛</persName>地论云：谓结集时，诸菩萨众，咸共请言：如汝 <lb ed="X" n="0439c18"/><lb ed="R016" n="0005b18"/>所闻，当如是说。传法菩萨，便许可言：如是当说，如 <lb ed="X" n="0439c19"/><lb ed="R016" n="0006a01"/>我所闻。離释。如是者，信成就也。肇公云：信顺之辞。 <lb ed="X" n="0439c20"/><lb ed="R016" n="0006a02"/>若就当经，凡圣因果不异。圆觉名如，唯此因果，方 <lb ed="X" n="0439c21"/><lb ed="R016" n="0006a03"/>離过非为是。<note place="inline">圭峰</note>文如而理是，如名不异，是曰无非。 <lb ed="X" n="0439c22"/><lb ed="R016" n="0006a04"/>通指一经，所传所诠，皆所闻体。约四教简，今独在 <lb ed="X" n="0439c23"/><lb ed="R016" n="0006a05"/>圆。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0439c2304" cb:place="inline">二、能闻人。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0439c24"/><lb ed="R016" n="0006a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0439c2401">我闻：</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0440a" n="0440a"/> <lb ed="X" n="0440a01"/><lb ed="R016" n="0006a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0440a0101">即指阿难为能闻人。圣人无心，随世称我。我是耳 <lb ed="X" n="0440a02"/><lb ed="R016" n="0006a08"/>主，总摄众缘。一根，二境，三空，四作意。故论云，耳识 <lb ed="X" n="0440a03"/><lb ed="R016" n="0006a09"/>四缘生，四缘和合，故称闻也。<note place="inline">私註</note>若约此经旨趣，传 <lb ed="X" n="0440a04"/><lb ed="R016" n="0006a10"/>法菩萨，以我无我不二之真我，根境非一异之妙 <lb ed="X" n="0440a05"/><lb ed="R016" n="0006a11"/>耳，闻真俗无碍之法门也。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0440a0513" cb:place="inline">三、闻法时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0440a06"/><lb ed="R016" n="0006a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0440a0601">一时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0440a07"/><lb ed="R016" n="0006a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0440a0701">师资合会，说听究竟，总言一时，异馀时也。又诸方 <lb ed="X" n="0440a08"/><lb ed="R016" n="0006a14"/>时分，延促不同，故但言一时。若约当宗，即心境泯， <lb ed="X" n="0440a09"/><lb ed="R016" n="0006a15"/>理智融，凡圣如，本始会，此诸二法，皆一之时。<note place="inline">圭峰</note></p> <lb ed="X" n="0440a10"/><lb ed="R016" n="0006a16"/><p xml:id="pX10p0440a1001">四，说法主。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0440a11"/><lb ed="R016" n="0006a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0440a1101"><persName>婆伽婆</persName>！</p></cb:div> <lb ed="X" n="0440a12"/><lb ed="R016" n="0006a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0440a1201"><persName>佛</persName>地论云：<persName>薄伽梵</persName>声，依六義转：一、自在，二、炽盛，三、 <lb ed="X" n="0440a13"/><lb ed="R016" n="0006b01"/>端严，四、名称，五、吉祥，六、尊贵，五、不翻。中即多含不 <lb ed="X" n="0440a14"/><lb ed="R016" n="0006b02"/>翻。<note place="inline">私註</note>涅槃云：能破烦恼名婆。伽婆，<persName>如来</persName>之异号也。 <lb ed="X" n="0440a15"/><lb ed="R016" n="0006b03"/>亦名<persName>薄伽梵</persName>，梵音楚夏耳。此经教主，四教三身，当 <lb ed="X" n="0440a16"/><lb ed="R016" n="0006b04"/>是何<persName>佛</persName>？圭峰云：法报不分，非应化矣。如此定身，有 <lb ed="X" n="0440a17"/><lb ed="R016" n="0006b05"/>何准的？今谓决是他受用报，法性尊特。但尊特有 <lb ed="X" n="0440a18"/><lb ed="R016" n="0006b06"/>二：一曰现起，花严所明藏尘相是。二曰示现，即应 <lb ed="X" n="0440a19"/><lb ed="R016" n="0006b07"/>娑婆三十二相。但约业识中道感应，一一称性，相 <lb ed="X" n="0440a20"/><lb ed="R016" n="0006b08"/>相无边，法花光明尊特身是。此经既现净土，被圆 <lb ed="X" n="0440a21"/><lb ed="R016" n="0006b09"/>顿機，非示现尊特，孰为教主？<note place="inline">慈室</note>五、说法处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0440a22"/><lb ed="R016" n="0006b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0440a2201">入于神通大光明藏三昧正受。一切<persName>如来</persName>光严住持。 <lb ed="X" n="0440a23"/><lb ed="R016" n="0006b11"/>是诸众生淸净觉地。身心寂灭平等本际。圆满十方 <lb ed="X" n="0440a24"/><lb ed="R016" n="0006b12"/>不二随顺。于不二境现诸净土。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0440b" n="0440b"/> <lb ed="X" n="0440b01"/><lb ed="R016" n="0006b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0440b0101">藏，即宝性法界藏。起信心真如，是诸<persName>佛</persName>众生之本 <lb ed="X" n="0440b02"/><lb ed="R016" n="0006b14"/>源，神通光明之性体，尘沙德用幷蕴其中，百千通 <lb ed="X" n="0440b03"/><lb ed="R016" n="0006b15"/>光皆从斯起，故云藏也。亦名法性土，亦名常寂光。 <lb ed="X" n="0440b04"/><lb ed="R016" n="0006b16"/>息诸分别，智与理冥，名为入矣。安住藏中，不受诸 <lb ed="X" n="0440b05"/><lb ed="R016" n="0006b17"/>受，名为正受。<note place="inline">圭峰</note>此经说处，即事而真，匪離娑婆。别 <lb ed="X" n="0440b06"/><lb ed="R016" n="0006b18"/>论常寂，为表正宗所谈觉性平等，故入于大定，即 <lb ed="X" n="0440b07"/><lb ed="R016" n="0007a01"/>首楞严禅三德理藏。此藏圆具，凡圣同源，横亘竖 <lb ed="X" n="0440b08"/><lb ed="R016" n="0007a02"/>穷，不思议一。然理不自显，从理垂教，教主身土，全 <lb ed="X" n="0440b09"/><lb ed="R016" n="0007a03"/>体起用，故曰于不二境现诸净土。所现净土，即说 <lb ed="X" n="0440b10"/><lb ed="R016" n="0007a04"/>法处。通序兼别，意亦可了。古德皆谓大光明藏是 <lb ed="X" n="0440b11"/><lb ed="R016" n="0007a05"/>经说处。又文关西答舒王曰：顿乘所演，直示众生 <lb ed="X" n="0440b12"/><lb ed="R016" n="0007a06"/>日用现前，不属古今，非干时处。且楞严等亦明住 <lb ed="X" n="0440b13"/><lb ed="R016" n="0007a07"/>处，非顿乘乎？前云一时，岂无时他？又光明藏乃现 <lb ed="X" n="0440b14"/><lb ed="R016" n="0007a08"/>土之本，何得據本便为说处，昧所现土耶？二说不 <lb ed="X" n="0440b15"/><lb ed="R016" n="0007a09"/>可，今释分二：</p><p xml:id="pX10p0440b1506" cb:place="inline">初、入冥觉性；二、于不二下，即体现 <lb ed="X" n="0440b16"/><lb ed="R016" n="0007a10"/>土。初又三：</p><p xml:id="pX10p0440b1605" cb:place="inline">初、标三德妙定；二、一切下，显凡圣体 <lb ed="X" n="0440b17"/><lb ed="R016" n="0007a11"/>同；三、身心下，明称体圆遍。神通、光明、定慧，用也。藏 <lb ed="X" n="0440b18"/><lb ed="R016" n="0007a12"/>即法身，体也。二用即体，三德具足，称秘密藏。智冥 <lb ed="X" n="0440b19"/><lb ed="R016" n="0007a13"/>此境，故名为入。三昧正受，华梵双彰，不堕邪思，故 <lb ed="X" n="0440b20"/><lb ed="R016" n="0007a14"/>名正受。一切<persName>如来</persName>光严住持者，同一圆明，交参互 <lb ed="X" n="0440b21"/><lb ed="R016" n="0007a15"/>照，安住不失也。是诸众生淸净觉地者，真妄一际， <lb ed="X" n="0440b22"/><lb ed="R016" n="0007a16"/>染体元空，始本同依也。平等本际，竖深也。圆满十 <lb ed="X" n="0440b23"/><lb ed="R016" n="0007a17"/>方，横遍也。不二随顺者，常一不移，以身心、依正、生 <lb ed="X" n="0440b24"/><lb ed="R016" n="0007a18"/><persName>佛</persName>、自他俱寂灭故。现诸净土者，即寂光体，随类普 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0440c" n="0440c"/> <lb ed="X" n="0440c01"/><lb ed="R016" n="0007b01"/>应，见三土也。此经对告，俱是法身，正当实报。经末 <lb ed="X" n="0440c02"/><lb ed="R016" n="0007b02"/>亦有八部杂众，通馀二土。然此现土，岂離娑婆？義 <lb ed="X" n="0440c03"/><lb ed="R016" n="0007b03"/>同法花三变之净。问：土既现净，<persName>佛</persName>岂常身？曰：现起 <lb ed="X" n="0440c04"/><lb ed="R016" n="0007b04"/>无文，示现何爽？法花亦尔，于此勿疑。问：法花开权， <lb ed="X" n="0440c05"/><lb ed="R016" n="0007b05"/>可云示现，昔经安得从劣辨勝？曰：二乘在昔，弹斥 <lb ed="X" n="0440c06"/><lb ed="R016" n="0007b06"/>淘汰，故须现起，方曰尊特。今对菩萨，现与不现，无 <lb ed="X" n="0440c07"/><lb ed="R016" n="0007b07"/>妨化意。圭山谓：不二随顺，译者迴文不尽，应云随 <lb ed="X" n="0440c08"/><lb ed="R016" n="0007b08"/>顺不二。焕师谓：不二，体也；随顺，用也。直解谓：诸字 <lb ed="X" n="0440c09"/><lb ed="R016" n="0007b09"/>训于，恐皆未允。读者详之。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0440c0913" cb:place="inline">六，同闻众。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0440c10"/><lb ed="R016" n="0007b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0440c1001">与大菩萨摩诃萨十万人俱，其名曰：<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨、 <lb ed="X" n="0440c11"/><lb ed="R016" n="0007b11"/>普贤菩萨、普眼菩萨、<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>、弥勒菩萨、淸净慧 <lb ed="X" n="0440c12"/><lb ed="R016" n="0007b12"/>菩萨、威德自在菩萨、辨音菩萨、净诸业障菩萨、普觉 <lb ed="X" n="0440c13"/><lb ed="R016" n="0007b13"/>菩萨、圆觉菩萨、贤善首菩萨等而为上首，与诸眷属 <lb ed="X" n="0440c14"/><lb ed="R016" n="0007b14"/>皆入三昧，同住<persName>如来</persName>平等法会。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0440c15"/><lb ed="R016" n="0007b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0440c1501">初、标数列名；二、与诸下，同<persName>佛</persName>入定。菩萨等者，具云 <lb ed="X" n="0440c16"/><lb ed="R016" n="0007b16"/>菩提萨埵、<name role="" type="person">摩诃萨埵</name>。菩提翻觉，萨埵翻有情。摩诃， <lb ed="X" n="0440c17"/><lb ed="R016" n="0007b17"/>大也。此有情信大法、解大義、发大心、趣大果、修大 <lb ed="X" n="0440c18"/><lb ed="R016" n="0007b18"/>行、证大道。故花严中地前云摩诃萨，今是地上。<note place="inline">圭峰</note> <lb ed="X" n="0440c19"/><lb ed="R016" n="0008a01"/>列十二名者，敬依天台章疏，用三观解，观是菩萨 <lb ed="X" n="0440c20"/><lb ed="R016" n="0008a02"/>万行之本故。<name role="" type="person">文殊师利</name>，此云妙德。大经云：了了见 <lb ed="X" n="0440c21"/><lb ed="R016" n="0008a03"/><persName>佛</persName>性，犹如妙德等。观合三德，秘密圆备，故名妙德。 <lb ed="X" n="0440c22"/><lb ed="R016" n="0008a04"/>又云<name role="" type="person">妙吉祥</name>。普贤，大论、观经同名遍吉。今居伏道 <lb ed="X" n="0440c23"/><lb ed="R016" n="0008a05"/>之顶，其因周遍曰普；断道之後，邻于极圣曰贤。苟 <lb ed="X" n="0440c24"/><lb ed="R016" n="0008a06"/>非三观一心，岂阶众伏之顶？普眼者，三观研心，普 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0441a" n="0441a"/> <lb ed="X" n="0441a01"/><lb ed="R016" n="0008a07"/>见诸法，生、<persName>佛</persName>无二，此含悲、智。谓普见诸法淸净，名 <lb ed="X" n="0441a02"/><lb ed="R016" n="0008a08"/>大智普眼；普见众生成<persName>佛</persName>，名大悲普眼。金刚藏者， <lb ed="X" n="0441a03"/><lb ed="R016" n="0008a09"/>金刚具三義：坚则物不能壞，利则能碎一切，明则 <lb ed="X" n="0441a04"/><lb ed="R016" n="0008a10"/>体上莹彻。观心三德具足，名藏。弥勒，此云慈氏。慈 <lb ed="X" n="0441a05"/><lb ed="R016" n="0008a11"/>有三种：生缘、法缘、无缘，以对三观。又慈从姓名。阿 <lb ed="X" n="0441a06"/><lb ed="R016" n="0008a12"/>逸多，此云无勝。三观能净三惑，名淸净慧；三观能 <lb ed="X" n="0441a07"/><lb ed="R016" n="0008a13"/>摧伏三障、四魔，名威德自在；由三观故，获三陀罗 <lb ed="X" n="0441a08"/><lb ed="R016" n="0008a14"/>尼、四无碍辩，名辩音；三观对治三道，名净诸业障； <lb ed="X" n="0441a09"/><lb ed="R016" n="0008a15"/>三观遍观诸法，同归实际，名普觉，亦即圆觉。贤善 <lb ed="X" n="0441a10"/><lb ed="R016" n="0008a16"/>首者，贤则亚圣，善则顺理。三观顺理，为万善首也。 <lb ed="X" n="0441a11"/><lb ed="R016" n="0008a17"/><note place="inline">东阳</note>同住<persName>如来</persName>平等法会，孰为其主？孰为其伴？孰为 <lb ed="X" n="0441a12"/><lb ed="R016" n="0008a18"/>问者？孰为答者？无非遊戏大圆觉海。<note place="inline">竹庵</note>此经入定， <lb ed="X" n="0441a13"/><lb ed="R016" n="0008b01"/>若比馀经，存没三异：一者馀经出入，此但语入，会 <lb ed="X" n="0441a14"/><lb ed="R016" n="0008b02"/>末无出定之相。二者馀经但言定体，如法花云无 <lb ed="X" n="0441a15"/><lb ed="R016" n="0008b03"/>量義处，金光明云甚深法性。今经具言体用，入于 <lb ed="X" n="0441a16"/><lb ed="R016" n="0008b04"/>神通大光明藏，体也；于不二境现诸净土，用也。三 <lb ed="X" n="0441a17"/><lb ed="R016" n="0008b05"/>者馀经教主自入，此经主伴同入。何故尔耶？此经 <lb ed="X" n="0441a18"/><lb ed="R016" n="0008b06"/>既谈圆觉止观之義，非禅不智，故首尾在定。况十 <lb ed="X" n="0441a19"/><lb ed="R016" n="0008b07"/>二菩萨发起此经，必先入定，鉴现未機，然後启请。 <lb ed="X" n="0441a20"/><lb ed="R016" n="0008b08"/>又具二种莊严，故能问能答也。纯被圆機，见那伽 <lb ed="X" n="0441a21"/><lb ed="R016" n="0008b09"/>常在定，何出之有？定慧体合，必有妙用。法花虽亦 <lb ed="X" n="0441a22"/><lb ed="R016" n="0008b10"/>纯圆，既非专止观，正欲开显小乘，故须出定。不明 <lb ed="X" n="0441a23"/><lb ed="R016" n="0008b11"/>定用，小機未了，岂同入三昧耶？<note place="inline">障南</note>经末流通，既有 <lb ed="X" n="0441a24"/><lb ed="R016" n="0008b12"/>杂众，岂应主伴尽入三昧？恐语菩萨同<persName>佛</persName>入耳。况 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0441b" n="0441b"/> <lb ed="X" n="0441b01"/><lb ed="R016" n="0008b13"/>最後无起定之文，与光明异，未应说听，始终在定。 <lb ed="X" n="0441b02"/><lb ed="R016" n="0008b14"/>问者既云起座礼<persName>佛</persName>，教主一一赞许发扬，但恐序 <lb ed="X" n="0441b03"/><lb ed="R016" n="0008b15"/>末译人略起定文耳。<persName>佛</persName>境难思，後贤审之。又法花 <lb ed="X" n="0441b04"/><lb ed="R016" n="0008b16"/>光明但言定体者，且放光现瑞，出叙经王，亦何局 <lb ed="X" n="0441b05"/><lb ed="R016" n="0008b17"/>体耶？今虽非要，不可不知。<note place="inline">私註</note></p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0441b06"/><lb ed="R016" n="0008b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0441b0601">△二、正宗分有十一问答。圭峰判初一明信解，後十 <lb ed="X" n="0441b07"/><lb ed="R016" n="0009a01"/>明行证，复论上、中、下根。东阳分为七科。咸师以初 <lb ed="X" n="0441b08"/><lb ed="R016" n="0009a02"/>章同止观开解，後十章拟对十乘略评，如障南疏。 <lb ed="X" n="0441b09"/><lb ed="R016" n="0009a03"/>障南自作廣、略二门，初五番略明圆觉，後六番廣 <lb ed="X" n="0441b10"/><lb ed="R016" n="0009a04"/>明圆觉，其分科生起甚详。慈室以前二章开解，後 <lb ed="X" n="0441b11"/><lb ed="R016" n="0009a05"/>九章修行。今谓诸师各擅其美，不暇廣评。谨准北 <lb ed="X" n="0441b12"/><lb ed="R016" n="0009a06"/>峰例，天台三种止观，俱是大乘同缘实相，约行收 <lb ed="X" n="0441b13"/><lb ed="R016" n="0009a07"/>機，以渐、不定助大。分三段：初二章明圆觉行证，次 <lb ed="X" n="0441b14"/><lb ed="R016" n="0009a08"/>四章明渐次行证，後五章明不定行证。初又二。</p></cb:div><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">文殊章</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0441b1419" cb:place="inline">〇 <lb ed="X" n="0441b15"/><lb ed="R016" n="0009a09"/>初、文殊章正明圆顿行证二：初、请问。三：</p><p xml:id="pX10p0441b1516" cb:place="inline">初进问 <lb ed="X" n="0441b16"/><lb ed="R016" n="0009a10"/>威仪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0441b17"/><lb ed="R016" n="0009a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0441b1701">于是<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨，在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足 <lb ed="X" n="0441b18"/><lb ed="R016" n="0009a12"/>右绕三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0441b19"/><lb ed="R016" n="0009a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0441b1901">此结集家叙也。于是二字，圭山谓之指法之辞，慈 <lb ed="X" n="0441b20"/><lb ed="R016" n="0009a14"/>室谓蹑前之语。又以于是显通序兼别求之，过矣。 <lb ed="X" n="0441b21"/><lb ed="R016" n="0009a15"/>下诸章初皆云于是，又如何解？即从座起者，曲礼 <lb ed="X" n="0441b22"/><lb ed="R016" n="0009a16"/>云：请业则起，请益则起。右绕，西竺礼也。长跪者，有 <lb ed="X" n="0441b23"/><lb ed="R016" n="0009a17"/>云：双膝至地，与翘跪异。下请于上曰白。<note place="inline">私註</note>即从座 <lb ed="X" n="0441b24"/><lb ed="R016" n="0009a18"/>起等者，从法空之体，起悲济之用。以<anchor xml:id="nkr_note_add_0441b2401" n="0441b2401"/><anchor xml:id="beg0441b2401" n="0441b2401"/>己<anchor xml:id="end0441b2401"/>最勝之顶， <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0441c" n="0441c"/> <lb ed="X" n="0441c01"/><lb ed="R016" n="0009b01"/>礼<persName>佛</persName>最卑之足，敬之至也。敬是意业，意业无状，故 <lb ed="X" n="0441c02"/><lb ed="R016" n="0009b02"/>以身口表之。经标白言及下歎大悲，即口业矣。右 <lb ed="X" n="0441c03"/><lb ed="R016" n="0009b03"/>绕，随顺義也，表顺觉性。三迊者，敬<persName>佛</persName>一体三宝，灭 <lb ed="X" n="0441c04"/><lb ed="R016" n="0009b04"/>我三道等恶。长跪者，安危不易。叉手者，信解合体， <lb ed="X" n="0441c05"/><lb ed="R016" n="0009b05"/>心境交参。<note place="inline">圭峰</note>天台章疏多以叉手表权实合。<note place="inline">东阳</note>二、 <lb ed="X" n="0441c06"/><lb ed="R016" n="0009b06"/>正述请问。三。</p><p xml:id="pX10p0441c0606" cb:place="inline">初问<persName>如来</persName>因行。</p><p xml:id="pX10p0441c0612" cb:place="inline">二、问菩萨发心。 <lb ed="X" n="0441c07"/><lb ed="R016" n="0009b07"/>三、问末世離见。问：文殊位阶等觉，云何问发心義 <lb ed="X" n="0441c08"/><lb ed="R016" n="0009b08"/>耶？答：若约顺機发起，权设此问，则无往不可。若约 <lb ed="X" n="0441c09"/><lb ed="R016" n="0009b09"/>实行，竖深犹有後心，十乘十境横论亦容不达，同 <lb ed="X" n="0441c10"/><lb ed="R016" n="0009b10"/>浅位发问。故诸<persName>佛</persName>要集经文殊不能起離意，女定 <lb ed="X" n="0441c11"/><lb ed="R016" n="0009b11"/>下去诸大士疑问，例此可通。<note place="inline">障南</note></p> <lb ed="X" n="0441c12"/><lb ed="R016" n="0009b12"/><p xml:id="pX10p0441c1201">初问<persName>如来</persName>因行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0441c13"/><lb ed="R016" n="0009b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0441c1301">大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会诸来法众，说于<persName>如来</persName>本起淸净 <lb ed="X" n="0441c14"/><lb ed="R016" n="0009b14"/>因地法行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0441c15"/><lb ed="R016" n="0009b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0441c1501">果具万德偏擧大悲者，咨询法要本为众生，故具 <lb ed="X" n="0441c16"/><lb ed="R016" n="0009b16"/>足十号称世间尊，求证圆觉故名法众。<persName>佛</persName>昔初发 <lb ed="X" n="0441c17"/><lb ed="R016" n="0009b17"/>菩提之心，圆照本源染体悉净，依此造入无上觉 <lb ed="X" n="0441c18"/><lb ed="R016" n="0009b18"/>城，故云本起淸净因地法行。夫求<persName>佛</persName>者必正其因， <lb ed="X" n="0441c19"/><lb ed="R016" n="0010a01"/>因若非真果终不克，故下<persName>如来</persName>廣申此问，馀二略 <lb ed="X" n="0441c20"/><lb ed="R016" n="0010a02"/>结。<note place="inline">私註</note>过去菩萨乃现在<persName>如来</persName>之因地，现在菩萨实 <lb ed="X" n="0441c21"/><lb ed="R016" n="0010a03"/>未来<persName>如来</persName>之因地，以至永永若欲断无明成<persName>佛</persName>果， <lb ed="X" n="0441c22"/><lb ed="R016" n="0010a04"/>谁不由斯正道乎？故下曰能使末世众生不堕邪 <lb ed="X" n="0441c23"/><lb ed="R016" n="0010a05"/>见。<note place="inline">慈室</note></p> <lb ed="X" n="0441c24"/><lb ed="R016" n="0010a06"/><p xml:id="pX10p0441c2401">二问菩萨发心。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0442a" n="0442a"/> <lb ed="X" n="0442a01"/><lb ed="R016" n="0010a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442a0101">及说菩萨，于大乘中，发淸净心，远離诸病。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442a02"/><lb ed="R016" n="0010a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442a0201">大乘之体，是本始觉。于觉悟中，发菩提心。正念真 <lb ed="X" n="0442a03"/><lb ed="R016" n="0010a09"/>如，故淸净矣。偈中直云菩提心也。花严云，忘失菩 <lb ed="X" n="0442a04"/><lb ed="R016" n="0010a10"/>提心，而修诸善根，魔所摄持。既为所摄，即过患众 <lb ed="X" n="0442a05"/><lb ed="R016" n="0010a11"/>多。故请发心因缘，令得永離。且中间忘失，犹被摄 <lb ed="X" n="0442a06"/><lb ed="R016" n="0010a12"/>持。况都未发心诸行，岂離彼业。一发之後，永无忘 <lb ed="X" n="0442a07"/><lb ed="R016" n="0010a13"/>失。无忘失故，魔惑不扰。下<persName>佛</persName>答，有无俱離，觉照亦 <lb ed="X" n="0442a08"/><lb ed="R016" n="0010a14"/>泯。能所绝等，即離诸病。此乃不发一切心，名真发 <lb ed="X" n="0442a09"/><lb ed="R016" n="0010a15"/>淸净心也。<note place="inline">圭峰</note>夫大教发心，当信一切法，唯心体具， <lb ed="X" n="0442a10"/><lb ed="R016" n="0010a16"/>全心发生。互遍互收，即遮即照。離性離相，皆真皆 <lb ed="X" n="0442a11"/><lb ed="R016" n="0010a17"/>如。心<persName>佛</persName>众生，三无差别。是则尘劳妄想，即大圆觉。 <lb ed="X" n="0442a12"/><lb ed="R016" n="0010a18"/>苟不如是，非阿耨多罗三藐三菩提心矣。<note place="inline">私註</note></p> <lb ed="X" n="0442a13"/><lb ed="R016" n="0010b01"/><p xml:id="pX10p0442a1301">三，问末世離见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442a14"/><lb ed="R016" n="0010b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442a1401">能使未来末世众生求大乘者，不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442a15"/><lb ed="R016" n="0010b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442a1501"><persName>佛</persName>灭度後，正法、像法各一千年，末法万年。末法即 <lb ed="X" n="0442a16"/><lb ed="R016" n="0010b04"/>为末世，去圣遥远，深可悬忧，故显益中偏垂结指。 <lb ed="X" n="0442a17"/><lb ed="R016" n="0010b05"/><note place="inline">圭峰</note>末世发心，多滞偏权及杂魔外，若无正解，寧免 <lb ed="X" n="0442a18"/><lb ed="R016" n="0010b06"/>著耶？<note place="inline">私註</note>三三、展虔诚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442a19"/><lb ed="R016" n="0010b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442a1901">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0442a1901" n="0442a1901"/><anchor xml:id="beg0442a1901" n="0442a1901"/>已<anchor xml:id="end0442a1901"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442a20"/><lb ed="R016" n="0010b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442a2001">正语而礼，非仪也。五体四支及头，若唯一度，未展 <lb ed="X" n="0442a21"/><lb ed="R016" n="0010b09"/>虔诚。若过于三，礼烦则乱。故三周终始，显示真心。 <lb ed="X" n="0442a22"/><lb ed="R016" n="0010b10"/><persName>佛</persName>虽<anchor xml:id="nkr_note_add_0442a2201" n="0442a2201"/><anchor xml:id="beg0442a2201" n="0442a2201"/>已<anchor xml:id="end0442a2201"/>知，垂笵应尔。<note place="inline">圭峰</note>请至三者，敬人重法之至 <lb ed="X" n="0442a23"/><lb ed="R016" n="0010b11"/>也。<note place="inline">东阳</note></p><p xml:id="pX10p0442a2304" cb:place="inline">二、<persName>佛</persName>答三：</p><p xml:id="pX10p0442a2308" cb:place="inline">初赞许。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442a24"/><lb ed="R016" n="0010b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442a2401">尔时，<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0442b" n="0442b"/> <lb ed="X" n="0442b01"/><lb ed="R016" n="0010b13"/>等乃能为诸菩萨咨询<persName>如来</persName>因地法行，及为末世一 <lb ed="X" n="0442b02"/><lb ed="R016" n="0010b14"/>切众生求大乘者，得住正持不堕邪见。汝今谛听，当 <lb ed="X" n="0442b03"/><lb ed="R016" n="0010b15"/>为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442b04"/><lb ed="R016" n="0010b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442b0401">先赞後许。再言善哉者，智论释云：善之至也。善男 <lb ed="X" n="0442b05"/><lb ed="R016" n="0010b17"/>子者，顺理曰善男子。刚断汝等者，虽一人之言，言 <lb ed="X" n="0442b06"/><lb ed="R016" n="0010b18"/>众人之意。得正住持者，安心觉海，任持万行，诫令 <lb ed="X" n="0442b07"/><lb ed="R016" n="0011a01"/>审谛，勿杂馀缘。<note place="inline">圭峰</note>净名曰：无以生灭心行，说实相 <lb ed="X" n="0442b08"/><lb ed="R016" n="0011a02"/>法。既不可以生灭心说，亦不可以生灭心听。<note place="inline">东阳</note></p> <lb ed="X" n="0442b09"/><lb ed="R016" n="0011a03"/><p xml:id="pX10p0442b0901">二、受旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442b10"/><lb ed="R016" n="0011a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442b1001">时<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442b11"/><lb ed="R016" n="0011a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442b1101">既蒙许说，愿乐欲闻，洁<anchor xml:id="nkr_note_add_0442b1101" n="0442b1101"/><anchor xml:id="beg0442b1101" n="0442b1101"/>己<anchor xml:id="end0442b1101"/>虚心，收视反听而寂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0442001" n="0442001"/>然 <lb ed="X" n="0442b12"/><lb ed="R016" n="0011a06"/>也。赞许伫听之文，下十一段，皆同此释。<note place="inline">圭峰</note>三、正答 <lb ed="X" n="0442b13"/><lb ed="R016" n="0011a07"/>二：初、长行二：初、廣答。初、问二：初、总示，二、别释。总示 <lb ed="X" n="0442b14"/><lb ed="R016" n="0011a08"/>中三義：圆觉，经体也；圆照，经宗也；永断无明，经用 <lb ed="X" n="0442b15"/><lb ed="R016" n="0011a09"/>也。此则依体修宗，宗成有用。至别释中，先示无明， <lb ed="X" n="0442b16"/><lb ed="R016" n="0011a10"/>次明觉智，後显觉体，则是达妄成修，修必依体。总 <lb ed="X" n="0442b17"/><lb ed="R016" n="0011a11"/>别相映，览者应知。初、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0442002" n="0442002"/>标示，二。</p><p xml:id="pX10p0442b1712" cb:place="inline">初、依体立教。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442b18"/><lb ed="R016" n="0011a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442b1801">善男子！无上法王有大陀罗尼门，名为：圆觉，流出一 <lb ed="X" n="0442b19"/><lb ed="R016" n="0011a13"/>切淸净真如、菩提、涅槃及波罗蜜，教授菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442b20"/><lb ed="R016" n="0011a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442b2001"><persName>如来</persName>于法自在，更无有上。陀罗尼翻总持，谓圆觉 <lb ed="X" n="0442b21"/><lb ed="R016" n="0011a15"/>体中有尘沙德用，从本以来持之不失，故大即当 <lb ed="X" n="0442b22"/><lb ed="R016" n="0011a16"/>体无边。门者，出入義也。荷泽云：知之一字，众妙之 <lb ed="X" n="0442b23"/><lb ed="R016" n="0011a17"/>门。名为圆觉者，上述義相，今指法体也。非别有法 <lb ed="X" n="0442b24"/><lb ed="R016" n="0011a18"/>从中流出于外，但依觉性显示诸门，功德无有穷 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0442c" n="0442c"/> <lb ed="X" n="0442c01"/><lb ed="R016" n="0011b01"/>尽，应用无有疲厌，名为流出。菩提翻觉，涅槃義翻， <lb ed="X" n="0442c02"/><lb ed="R016" n="0011b02"/>称为圆寂。谓觉性既圆，无法不寂。及波罗蜜者，此 <lb ed="X" n="0442c03"/><lb ed="R016" n="0011b03"/>云彼岸到，翻对六蔽，略有六种。总翻诸染，即八万 <lb ed="X" n="0442c04"/><lb ed="R016" n="0011b04"/>四千。非但流出理果，亦及因也。依之修行，能生物 <lb ed="X" n="0442c05"/><lb ed="R016" n="0011b05"/>解，名为教授。<note place="inline">圭峰</note>囊中之宝，探以示人，故云流出。究 <lb ed="X" n="0442c06"/><lb ed="R016" n="0011b06"/>竟十界，故云一切。拣异在缠，故云淸净。真如，中也。 <lb ed="X" n="0442c07"/><lb ed="R016" n="0011b07"/>菩提，真也。涅槃，俗也。及波罗蜜者，依上三谛之境， <lb ed="X" n="0442c08"/><lb ed="R016" n="0011b08"/>起八万行门也。教授菩萨者，教所被機也。<note place="inline">障南</note>无上 <lb ed="X" n="0442c09"/><lb ed="R016" n="0011b09"/>法王，究竟果<persName>佛</persName>也。夫中道总持，复名圆觉。何人不 <lb ed="X" n="0442c10"/><lb ed="R016" n="0011b10"/>具？何法不然？剋论证知，故言<persName>佛</persName>有。即此圆觉，当体 <lb ed="X" n="0442c11"/><lb ed="R016" n="0011b11"/>为门，全性起修，依理设教，義言出耳。所谓从无住 <lb ed="X" n="0442c12"/><lb ed="R016" n="0011b12"/>本，立一切法。世教亦云：谁能出不由户？何莫由斯 <lb ed="X" n="0442c13"/><lb ed="R016" n="0011b13"/>道也？慈室以圆觉为能通门，今所不韪。<note place="inline">私註</note></p> <lb ed="X" n="0442c14"/><lb ed="R016" n="0011b14"/><p xml:id="pX10p0442c1401">二、照性断惑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442c15"/><lb ed="R016" n="0011b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442c1501">一切<persName>如来</persName>本起因地，皆依圆照淸净觉相，永断无明， <lb ed="X" n="0442c16"/><lb ed="R016" n="0011b16"/>方成<persName>佛</persName>道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442c17"/><lb ed="R016" n="0011b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442c1701">觉相，性也。圆照，修也。全性发修，以修契性，性非染 <lb ed="X" n="0442c18"/><lb ed="R016" n="0011b18"/>汚，故云淸净。无明体空，修恶即性，毕竟寂灭，故云 <lb ed="X" n="0442c19"/><lb ed="R016" n="0012a01"/>永断。成道者，觉智遍满，一成一，切成诸法，同体而 <lb ed="X" n="0442c20"/><lb ed="R016" n="0012a02"/>成。一人发真，虚空销殒，方是圆<persName>佛</persName>成道之義。一<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0442c21"/><lb ed="R016" n="0012a03"/>既尔，十方三世诸<persName>佛</persName>咸然。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0442c2113" cb:place="inline">二、所释三：初、委明 <lb ed="X" n="0442c22"/><lb ed="R016" n="0012a04"/>惑相体虚，二。</p><p xml:id="pX10p0442c2206" cb:place="inline">初、明惑相三。</p><p xml:id="pX10p0442c2211" cb:place="inline">初征。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442c23"/><lb ed="R016" n="0012a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442c2301">云何无明？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0442c24"/><lb ed="R016" n="0012a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442c2401">不了一法界，故名曰无明。有通别枝本，正使习气。 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0443a" n="0443a"/> <lb ed="X" n="0443a01"/><lb ed="R016" n="0012a07"/>今约圆照，正断根本别惑。通及二习，无不赅摄。<note place="inline">私註</note></p> <lb ed="X" n="0443a02"/><lb ed="R016" n="0012a08"/><p xml:id="pX10p0443a0201">二，释二。</p><p xml:id="pX10p0443a0204" cb:place="inline">初标定。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443a03"/><lb ed="R016" n="0012a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443a0301">善男子！一切众生从无始来，种种顚倒，犹如迷人，四 <lb ed="X" n="0443a04"/><lb ed="R016" n="0012a10"/>方易处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443a05"/><lb ed="R016" n="0012a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443a0501">三教九界，未能了性，尽属一切中摄。起无初相，故 <lb ed="X" n="0443a06"/><lb ed="R016" n="0012a12"/>名无始。以悟为迷，故名顚倒。情窦一凿，狂澜肆流， <lb ed="X" n="0443a07"/><lb ed="R016" n="0012a13"/>错乱多途，计执非一，故云种种。<note place="inline">慈室</note>今且按定其非， <lb ed="X" n="0443a08"/><lb ed="R016" n="0012a14"/>但云顚倒，未显其相。倒有所执，顚则荒狂。如人乍 <lb ed="X" n="0443a09"/><lb ed="R016" n="0012a15"/>至川原，或入聚落，忽然心惑，以东为西。既一方迷， <lb ed="X" n="0443a10"/><lb ed="R016" n="0012a16"/>馀三俱转，故云易处。正迷之时，方亦不转，忽然醒 <lb ed="X" n="0443a11"/><lb ed="R016" n="0012a17"/>悟，还是旧方。返推此迷，了无踪迹，无本来处，无今 <lb ed="X" n="0443a12"/><lb ed="R016" n="0012a18"/>去处。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0443a1205" cb:place="inline">二、释相二：</p><p xml:id="pX10p0443a1209" cb:place="inline">初法喩示相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443a13"/><lb ed="R016" n="0012b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443a1301">妄认四大为自身相，六尘缘影为自心相，譬彼病目 <lb ed="X" n="0443a14"/><lb ed="R016" n="0012b02"/>见空中华及第二月。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443a15"/><lb ed="R016" n="0012b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443a1501">四大和合，假名为身。缘虑之心，因尘故有。如影逐 <lb ed="X" n="0443a16"/><lb ed="R016" n="0012b04"/>形生，故云缘影。众生不知常住真心，性净明体，亘 <lb ed="X" n="0443a17"/><lb ed="R016" n="0012b05"/>彻三际，周遍刹尘。妄执身心，起诸结惑。如弃百千 <lb ed="X" n="0443a18"/><lb ed="R016" n="0012b06"/>澄淸大海，认一浮沤尔。上明顚倒，且喩迷方。今执 <lb ed="X" n="0443a19"/><lb ed="R016" n="0012b07"/>身心，故譬华月。翳目所喩，即上顚倒。顚倒故执，由 <lb ed="X" n="0443a20"/><lb ed="R016" n="0012b08"/>翳见华。文意法理，莫不如是。<note place="inline">私註</note>翳眼观空裡，无华 <lb ed="X" n="0443a21"/><lb ed="R016" n="0012b09"/>妄见华。捏目望月轮，月边别见月。空花幻月，皆喩 <lb ed="X" n="0443a22"/><lb ed="R016" n="0012b10"/>妄见。亦可别配二喩，谓华喩认身，月喩认心。<note place="inline">圭峰</note></p> <lb ed="X" n="0443a23"/><lb ed="R016" n="0012b11"/><p xml:id="pX10p0443a2301">二、即喩显迷。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443a24"/><lb ed="R016" n="0012b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443a2401">善男子，空实无华，病者妄执；由妄执故，非唯惑此虚 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0443b" n="0443b"/> <lb ed="X" n="0443b01"/><lb ed="R016" n="0012b13"/>空自性，亦复迷彼实华生处，由此妄有轮转生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443b02"/><lb ed="R016" n="0012b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443b0201">空本无花，而执谓有，故曰惑。此虚空自性，华从翳 <lb ed="X" n="0443b03"/><lb ed="R016" n="0012b15"/>生，而不自<anchor xml:id="nkr_note_orig_0443001" n="0443001"/>省，故曰迷。彼实华生处，从执为实，故名 <lb ed="X" n="0443b04"/><lb ed="R016" n="0012b16"/>实华。<note place="inline">慈室</note>月喩例华，亦应云月实无二。捏者妄执，经 <lb ed="X" n="0443b05"/><lb ed="R016" n="0012b17"/>文影略，故不具之。既执华从空生，不知从翳而起。 <lb ed="X" n="0443b06"/><lb ed="R016" n="0012b18"/>翳则实是华生之处，非真实华。但怪空裡有华，不 <lb ed="X" n="0443b07"/><lb ed="R016" n="0013a01"/>觉眼中有翳。外嫌身心苦恼，不知内畜迷情。<note place="inline">圭峰</note>由 <lb ed="X" n="0443b08"/><lb ed="R016" n="0013a02"/>惑造业，因业受报。往来六道，生死循环。不识妄源， <lb ed="X" n="0443b09"/><lb ed="R016" n="0013a03"/>云何解脱。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0443b0907" cb:place="inline">三，结。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443b10"/><lb ed="R016" n="0013a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443b1001">故名无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443b11"/><lb ed="R016" n="0013a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443b1101">二、显体虚三：</p><p xml:id="pX10p0443b1106" cb:place="inline">初标体虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443b12"/><lb ed="R016" n="0013a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443b1201">善男子！此无明者非实有体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443b13"/><lb ed="R016" n="0013a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443b1301">修恶即性，障体元虚。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0443b1311" cb:place="inline">二、约喩显。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443b14"/><lb ed="R016" n="0013a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443b1401">如梦中人梦时非无，及至于醒了无所得。如众空花 <lb ed="X" n="0443b15"/><lb ed="R016" n="0013a09"/>灭于虚空，不可说言有定灭处。何以故？无生处故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443b16"/><lb ed="R016" n="0013a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443b1601">先约梦事，喩无明本空；次提空花，显梦无生灭。无 <lb ed="X" n="0443b17"/><lb ed="R016" n="0013a11"/>生处故者，前據能见翳目，称实华生处；今约所对 <lb ed="X" n="0443b18"/><lb ed="R016" n="0013a12"/>虚空，生灭叵得矣。圭峰约迷悟料拣，焕师不取。焕 <lb ed="X" n="0443b19"/><lb ed="R016" n="0013a13"/>却以妄华为实华，今亦未然。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0443b1914" cb:place="inline">三，结流转。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443b20"/><lb ed="R016" n="0013a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443b2001">一切众生于无生中妄见生灭，是故说名轮转生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443b21"/><lb ed="R016" n="0013a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443b2101">虽曰无生，由妄见故，说名轮转。<note place="inline">私註</note></p> <lb ed="X" n="0443b22"/><lb ed="R016" n="0013a16"/><p xml:id="pX10p0443b2201">二、释成圆照觉智二。</p><p xml:id="pX10p0443b2209" cb:place="inline">初达妄本空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443b23"/><lb ed="R016" n="0013a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443b2301">善男子，<persName>如来</persName>因地修圆觉者，知是空花即无轮转，亦 <lb ed="X" n="0443b24"/><lb ed="R016" n="0013a18"/>无身心受彼生死，非作故无，本性无故。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0443c" n="0443c"/> <lb ed="X" n="0443c01"/><lb ed="R016" n="0013b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443c0101">修圆觉者，牒前所照。知者，照达之谓。<note place="inline">私註</note>即无轮转， <lb ed="X" n="0443c02"/><lb ed="R016" n="0013b02"/>无生死法也。亦无身心，无生死人也。既知空花，岂 <lb ed="X" n="0443c03"/><lb ed="R016" n="0013b03"/>有轮转。还丹一粒，点铁成金。真理一言，点凡成圣。 <lb ed="X" n="0443c04"/><lb ed="R016" n="0013b04"/>照五蕴空，度一切厄。外遗世界，内脱身心。不计身， <lb ed="X" n="0443c05"/><lb ed="R016" n="0013b05"/>身同虚空。不计心，心同法界。<note place="inline">圭峰</note>无明本来，自性空 <lb ed="X" n="0443c06"/><lb ed="R016" n="0013b06"/>寂。非由今日，灭破方无。智者云：阴入皆如，无苦可 <lb ed="X" n="0443c07"/><lb ed="R016" n="0013b07"/>捨。尘劳本淸净，无集可断。以性夺修，诸行无作。<note place="inline">障南</note></p> <lb ed="X" n="0443c08"/><lb ed="R016" n="0013b08"/><p xml:id="pX10p0443c0801">三，结成妙观。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443c09"/><lb ed="R016" n="0013b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443c0901">彼知觉者犹如虚空，知虚空者即空花相，亦不可说 <lb ed="X" n="0443c10"/><lb ed="R016" n="0013b10"/>无知觉性有无俱遣，是则名为净觉随顺。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443c11"/><lb ed="R016" n="0013b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443c1101">知觉空者，泯彼能观。知能观空，亦空花相。如前火 <lb ed="X" n="0443c12"/><lb ed="R016" n="0013b12"/>之木，然诸薪<anchor xml:id="nkr_note_add_0443c1201" n="0443c1201"/><anchor xml:id="beg0443c1201" n="0443c1201"/>已<anchor xml:id="end0443c1201"/>，亦复自然，此空观也。亦不可说无 <lb ed="X" n="0443c13"/><lb ed="R016" n="0013b13"/>知觉性，假观也。有无俱遣，中观也。言虽前後，用在 <lb ed="X" n="0443c14"/><lb ed="R016" n="0013b14"/>一心。言虑顿忘，故云净觉。觉智契理，故云随顺。又 <lb ed="X" n="0443c15"/><lb ed="R016" n="0013b15"/>称净觉之随顺，乃即境之照也。據此等文，是圆行 <lb ed="X" n="0443c16"/><lb ed="R016" n="0013b16"/>相。如何圭山，科为信解。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0443c1612" cb:place="inline">三，征显所依觉体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443c17"/><lb ed="R016" n="0013b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443c1701">何以故？虚空性故，常不动故，<persName>如来</persName>藏中无起灭故，无 <lb ed="X" n="0443c18"/><lb ed="R016" n="0013b18"/>知见故，如法界性究竟圆满遍十方故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0443c19"/><lb ed="R016" n="0014a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443c1901">前明妙观，必全境发。境若不显，观无所依。是故征 <lb ed="X" n="0443c20"/><lb ed="R016" n="0014a02"/>显，令谛观一。又观是圆照，境即觉相。观若非觉，照 <lb ed="X" n="0443c21"/><lb ed="R016" n="0014a03"/>不名圆。境若不圆，此相非觉。虚空性故，常不动故 <lb ed="X" n="0443c22"/><lb ed="R016" n="0014a04"/>者，真谛也。真性如空，本来不动，<persName>如来</persName>藏中等俗谛 <lb ed="X" n="0443c23"/><lb ed="R016" n="0014a05"/>也。体具诸法，淸净本然。生灭既亡，知见寧及，如法 <lb ed="X" n="0443c24"/><lb ed="R016" n="0014a06"/>界性等中道也。究彻三际，圆遍十方。绝待难思，互 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0444a" n="0444a"/> <lb ed="X" n="0444a01"/><lb ed="R016" n="0014a07"/>融互摄。是三即一，擧一即三。魔<persName>佛</persName>同途，依正何别。 <lb ed="X" n="0444a02"/><lb ed="R016" n="0014a08"/>前云有无俱遣，中观双遮。此曰究竟圆满，中谛双 <lb ed="X" n="0444a03"/><lb ed="R016" n="0014a09"/>照。观谛互显，<persName>佛</persName>言妙矣。圭山谓法界性与<persName>如来</persName>藏， <lb ed="X" n="0444a04"/><lb ed="R016" n="0014a10"/>体同義别。在有情中，名<persName>如来</persName>藏。在非情中，名法界 <lb ed="X" n="0444a05"/><lb ed="R016" n="0014a11"/>性。此涉宗眼，学者悉之。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0444a0512" cb:place="inline">二、结酬三意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444a06"/><lb ed="R016" n="0014a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444a0601">是则名为因地法行。菩萨因此于大乘中发淸净心， <lb ed="X" n="0444a07"/><lb ed="R016" n="0014a13"/>末世众生依此修行不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444a08"/><lb ed="R016" n="0014a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444a0801">上问有三，廣答因行而牒酬之，无馀蕴矣。<note place="inline">私註</note>二、重 <lb ed="X" n="0444a09"/><lb ed="R016" n="0014a15"/>颂，非孤起偈也。或为钝根褈说，或为未来之徒，或 <lb ed="X" n="0444a10"/><lb ed="R016" n="0014a16"/>为增明前说。凡言长行偈颂相望，例有五对，谓有 <lb ed="X" n="0444a11"/><lb ed="R016" n="0014a17"/>无、廣略、離合、先後、隐显。今经问目皆长有偈无，答 <lb ed="X" n="0444a12"/><lb ed="R016" n="0014a18"/>皆长廣偈略，馀随相当，对文当指。<note place="inline">圭峰</note>长行备偈中， <lb ed="X" n="0444a13"/><lb ed="R016" n="0014b01"/>略赴機宜乐耳。亦以略摄廣，令易忆持，故分二</p> <lb ed="X" n="0444a14"/><lb ed="R016" n="0014b02"/><p xml:id="pX10p0444a1401">初标擧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444a15"/><lb ed="R016" n="0014b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444a1501">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444a16"/><lb ed="R016" n="0014b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444a1601">二、正颂二：初、颂廣答三：</p><p xml:id="pX10p0444a1610" cb:place="inline">初颂圆照觉智。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444a17"/><lb ed="R016" n="0014b05"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0444a1701"><l>文殊汝当知，</l><l>一切诸<persName>如来</persName>，</l><l>从于本因地，</l> <lb ed="X" n="0444a18"/><lb ed="R016" n="0014b06"/><l>皆以智慧觉。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0444a19"/><lb ed="R016" n="0014b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444a1901">二、颂惑有体虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444a20"/><lb ed="R016" n="0014b08"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0444a2001"><l>了达于无明，</l><l>知彼如空花，</l><l>即能免流转。</l> <lb ed="X" n="0444a21"/><lb ed="R016" n="0014b09"/><l>又如梦中人，</l><l>醒时不可得。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0444a22"/><lb ed="R016" n="0014b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444a2201">长行先释无明，偈中先颂觉智，以智照惑，故言了 <lb ed="X" n="0444a23"/><lb ed="R016" n="0014b11"/>达。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0444a2304" cb:place="inline">三颂所依觉体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444a24"/><lb ed="R016" n="0014b12"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0444a2401"><l>觉者如虚空，</l><l>平等不动转，</l><l>觉遍十方界。</l> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0444b" n="0444b"/> <lb ed="X" n="0444b01"/><lb ed="R016" n="0014b13"/><l>即得成<persName>佛</persName>道。</l><l>众幻灭无处，</l><l>成道亦无得，</l> <lb ed="X" n="0444b02"/><lb ed="R016" n="0014b14"/><l>本性圆满故。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0444b03"/><lb ed="R016" n="0014b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444b0301">即得下二句，长先偈後。成道亦无得，长无偈有。<note place="inline">圭峰</note> <lb ed="X" n="0444b04"/><lb ed="R016" n="0014b16"/>又如梦中人下四句，颂空也。觉遍下二句，颂假也。 <lb ed="X" n="0444b05"/><lb ed="R016" n="0014b17"/>一<persName>佛</persName>成道，法界无非此<persName>佛</persName>之依正，故云遍十方。众 <lb ed="X" n="0444b06"/><lb ed="R016" n="0014b18"/>幻下三句，颂中也。具乎遮照，众幻灭无处，遮空也。 <lb ed="X" n="0444b07"/><lb ed="R016" n="0015a01"/>成道亦无得，遮假也。本性圆满，故双照二边，无所 <lb ed="X" n="0444b08"/><lb ed="R016" n="0015a02"/>缺减也。问：下威德自在章方立三观，如何此中便 <lb ed="X" n="0444b09"/><lb ed="R016" n="0015a03"/>具出之？答：下文为未了者特立显名，名出下文，義 <lb ed="X" n="0444b10"/><lb ed="R016" n="0015a04"/>贯初後。<note place="inline">障南</note></p><p xml:id="pX10p0444b1006" cb:place="inline">二、颂结酬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444b11"/><lb ed="R016" n="0015a05"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0444b1101"><l>菩萨于此中，</l><l>能发菩提心。</l><l>末世诸众生，</l> <lb ed="X" n="0444b12"/><lb ed="R016" n="0015a06"/><l>修此免邪见。</l></lg></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0444b13"/><lb ed="R016" n="0015a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普贤章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444b1301">〇二、普贤章决疑的示顿相。圆顿法行，<anchor xml:id="nkr_note_add_0444b1301" n="0444b1301"/><anchor xml:id="beg0444b1301" n="0444b1301"/>已<anchor xml:id="end0444b1301"/>示宏纲。次 <lb ed="X" n="0444b14"/><lb ed="R016" n="0015a08"/>在斯章决疑令喜，分二：初、请问；三。</p><p xml:id="pX10p0444b1414" cb:place="inline">初进问威仪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444b15"/><lb ed="R016" n="0015a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444b1501">于是，普贤菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右绕 <lb ed="X" n="0444b16"/><lb ed="R016" n="0015a10"/>三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444b17"/><lb ed="R016" n="0015a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444b1701">二、正述请问三：</p><p xml:id="pX10p0444b1707" cb:place="inline">初、总问起。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444b18"/><lb ed="R016" n="0015a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444b1801">大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会诸菩萨众，及为末世一切众生 <lb ed="X" n="0444b19"/><lb ed="R016" n="0015a13"/>修大乘者，闻此圆觉淸净境界。云何修行？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444b20"/><lb ed="R016" n="0015a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444b2001">前明圆照觉相，永断无明，谛观体如，修证義足。今 <lb ed="X" n="0444b21"/><lb ed="R016" n="0015a15"/>复问云何修行者，但决馀疑，复疏前義耳。<note place="inline">私註</note>二、别 <lb ed="X" n="0444b22"/><lb ed="R016" n="0015a16"/>征难三。</p><p xml:id="pX10p0444b2204" cb:place="inline">初难以幻，还修于幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444b23"/><lb ed="R016" n="0015a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444b2301"><persName>世尊</persName>！若彼众生知如幻者，身心亦幻，云何以幻还修 <lb ed="X" n="0444b24"/><lb ed="R016" n="0015a18"/>于幻？</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0444c" n="0444c"/> <lb ed="X" n="0444c01"/><lb ed="R016" n="0015b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444c0101">此问从前知是空花，即无轮转等文。而来意云：身 <lb ed="X" n="0444c02"/><lb ed="R016" n="0015b02"/>心既如幻，能知亦是幻。将幻还除幻，幻幻何穷尽。 <lb ed="X" n="0444c03"/><lb ed="R016" n="0015b03"/>幻者，谓世有幻法，依草木等幻作人畜，宛似往来 <lb ed="X" n="0444c04"/><lb ed="R016" n="0015b04"/>动作之相。须臾法谢，还成草木。然诸经教，幻喩偏 <lb ed="X" n="0444c05"/><lb ed="R016" n="0015b05"/>多。良以五天此術颇众，见闻既审，法理易明。及传 <lb ed="X" n="0444c06"/><lb ed="R016" n="0015b06"/>此方，翻成难晓。今依古师解花严如幻之文，法喩 <lb ed="X" n="0444c07"/><lb ed="R016" n="0015b07"/>各开五法。喩中五者，如结一巾幻作一马，一所依 <lb ed="X" n="0444c08"/><lb ed="R016" n="0015b08"/>巾，二幻师術法，三所幻马，四马有即无，五痴执为 <lb ed="X" n="0444c09"/><lb ed="R016" n="0015b09"/>马。法中五者，一真性，二心识，三依他起，四我法即 <lb ed="X" n="0444c10"/><lb ed="R016" n="0015b10"/>空，五迷执我法。下诸幻喩，皆仿此知。<note place="inline">圭峰</note></p> <lb ed="X" n="0444c11"/><lb ed="R016" n="0015b11"/><p xml:id="pX10p0444c1101">二难幻灭，无修幻人。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444c12"/><lb ed="R016" n="0015b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444c1201">若诸幻性一切尽灭，则无有心，谁为修行？云何复说 <lb ed="X" n="0444c13"/><lb ed="R016" n="0015b13"/>修行如幻？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444c14"/><lb ed="R016" n="0015b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444c1401">若以幻故，一切皆空，能所总无，遣谁修习？<note place="inline">圭峰</note></p> <lb ed="X" n="0444c15"/><lb ed="R016" n="0015b15"/><p xml:id="pX10p0444c1501">三难不修，云何解脱？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444c16"/><lb ed="R016" n="0015b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444c1601">若诸众生本不修行，于生死中常居幻化，曾不了知 <lb ed="X" n="0444c17"/><lb ed="R016" n="0015b17"/>如幻境界，令妄想心云何解脱？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444c18"/><lb ed="R016" n="0015b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444c1801">众生正觉，理具情迷。若非全性起修，无从解脱。故 <lb ed="X" n="0444c19"/><lb ed="R016" n="0016a01"/>难虽有三，意归修行。<note place="inline">私註</note>问：前具三观三谛之義，如 <lb ed="X" n="0444c20"/><lb ed="R016" n="0016a02"/>何此中但问真空一義耶？答：三观俱幻，何独真空？ <lb ed="X" n="0444c21"/><lb ed="R016" n="0016a03"/>如二十五王三昧，皆具三谛。<note place="inline">障南</note></p><p xml:id="pX10p0444c2114" cb:place="inline">三、申问意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444c22"/><lb ed="R016" n="0016a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444c2201">愿为末世一切众生，作何方便渐次修习，令诸众生 <lb ed="X" n="0444c23"/><lb ed="R016" n="0016a05"/>永離诸幻？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0444c24"/><lb ed="R016" n="0016a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444c2401">论云：若人唯念真如，不以方便种种熏修，终无得 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0445a" n="0445a"/> <lb ed="X" n="0445a01"/><lb ed="R016" n="0016a07"/>净。对于暂離，故言永離。谓初观一体，虽觉全真。後 <lb ed="X" n="0445a02"/><lb ed="R016" n="0016a08"/>遇八风，纷然起妄。行如穷子，解似电光。何法修治， <lb ed="X" n="0445a03"/><lb ed="R016" n="0016a09"/>永離诸病？<note place="inline">圭峰</note>此虽问于方便渐次，然意且明圆顿 <lb ed="X" n="0445a04"/><lb ed="R016" n="0016a10"/>行证。故下<persName>世尊</persName>违问而答云：知幻即離，不作方便。 <lb ed="X" n="0445a05"/><lb ed="R016" n="0016a11"/>離幻即觉，亦无渐次。永離诸幻，修恶即性，极在妙 <lb ed="X" n="0445a06"/><lb ed="R016" n="0016a12"/>觉。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0445a0604" cb:place="inline">三三展<g ref="#CB05418">虔</g>诚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445a07"/><lb ed="R016" n="0016a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445a0701">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0445a0701" n="0445a0701"/><anchor xml:id="beg0445a0701" n="0445a0701"/>已<anchor xml:id="end0445a0701"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445a08"/><lb ed="R016" n="0016a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445a0801">二、<persName>佛</persName>答三：</p><p xml:id="pX10p0445a0805" cb:place="inline">初赞许。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445a09"/><lb ed="R016" n="0016a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445a0901">尔时，<persName>世尊</persName>告普贤菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等乃 <lb ed="X" n="0445a10"/><lb ed="R016" n="0016a16"/>能为诸菩萨及末世众生，修习菩萨如幻三昧，方便 <lb ed="X" n="0445a11"/><lb ed="R016" n="0016a17"/>渐次令诸众生得離诸幻。汝今谛听，当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445a12"/><lb ed="R016" n="0016a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445a1201">末世众生下義，有问于<persName>如来</persName>之句。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0445a1216" cb:place="inline">二、受旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445a13"/><lb ed="R016" n="0016b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445a1301">时，普贤菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445a14"/><lb ed="R016" n="0016b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445a1401">三、正答二：初、长行三：</p><p xml:id="pX10p0445a1409" cb:place="inline">初略示所依。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445a15"/><lb ed="R016" n="0016b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445a1501">善男子！一切众生种种幻化，皆生<persName>如来</persName>圆觉妙心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445a16"/><lb ed="R016" n="0016b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445a1601">法花云：知法常无性，<persName>佛</persName>种从缘起。净名曰：从无住 <lb ed="X" n="0445a17"/><lb ed="R016" n="0016b05"/>本，立一切法。故知九界实造，<persName>佛</persName>界权施，皆圆觉性 <lb ed="X" n="0445a18"/><lb ed="R016" n="0016b06"/>之所发现。诸大乘教，诠旨咸然。是则以幻心观幻 <lb ed="X" n="0445a19"/><lb ed="R016" n="0016b07"/>境，皆依觉性，称性无作，名为幻行。此行具足诸法， <lb ed="X" n="0445a20"/><lb ed="R016" n="0016b08"/>三谛圆融，幻尽觉圆，了无增减。故曰：幷由理具，力 <lb ed="X" n="0445a21"/><lb ed="R016" n="0016b09"/>有事用。若不先明觉性，为行所依，纵云修幻，乃偏 <lb ed="X" n="0445a22"/><lb ed="R016" n="0016b10"/>教中无体空耳。<note place="inline">私註</note>今文且约機应分对，故以众生 <lb ed="X" n="0445a23"/><lb ed="R016" n="0016b11"/>为幻，<persName>如来</persName>为觉。种种幻化者，九界三道，依正假实 <lb ed="X" n="0445a24"/><lb ed="R016" n="0016b12"/>也。圆觉妙心者，<persName>佛</persName>界三百法门也。<note place="inline">焕相对云：三百圆具，即三千。</note></p> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0445b" n="0445b"/> <lb ed="X" n="0445b01"/><lb ed="R016" n="0016b13"/><p xml:id="pX10p0445b0101">二、廣释前难二：初、明幻灭觉存。释前二难三：</p> <lb ed="X" n="0445b02"/><lb ed="R016" n="0016b14"/><p xml:id="pX10p0445b0201">初喩显。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445b03"/><lb ed="R016" n="0016b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445b0301">犹如空花，从空而有，幻华虽灭，空性不壞。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445b04"/><lb ed="R016" n="0016b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445b0401">上文云空本无花，病者妄执。今云华从空有者，欲 <lb ed="X" n="0445b05"/><lb ed="R016" n="0016b17"/>显华灭空现，故略于眼翳，径将华对空说。其实因 <lb ed="X" n="0445b06"/><lb ed="R016" n="0016b18"/>眼有翳，故见空中生花。应知病眼见空花时，其花 <lb ed="X" n="0445b07"/><lb ed="R016" n="0017a01"/>全体是空。翳除华灭，而虚空之体，本无增损。<note place="inline">慈室</note>幻 <lb ed="X" n="0445b08"/><lb ed="R016" n="0017a02"/>华虽灭者，阐提断修善，诸<persName>佛</persName>断修恶也。空性不壞 <lb ed="X" n="0445b09"/><lb ed="R016" n="0017a03"/>者，性之善恶，阐提与<persName>佛</persName>，莫断纤毫。<note place="inline">障南</note></p><p xml:id="pX10p0445b0916" cb:place="inline">二，法说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445b10"/><lb ed="R016" n="0017a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445b1001">众生幻心，还依幻灭，诸幻尽灭，觉心不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445b11"/><lb ed="R016" n="0017a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445b1101">上说幻从觉生，染缘起也。此明幻尽觉满，净缘起 <lb ed="X" n="0445b12"/><lb ed="R016" n="0017a06"/>也。<note place="inline">圭峰</note>上二句，释前初难，以幻修幻。下二句，释前次 <lb ed="X" n="0445b13"/><lb ed="R016" n="0017a07"/>难，幻灭无心。既知幻从觉生，从真起妄。即识返迷 <lb ed="X" n="0445b14"/><lb ed="R016" n="0017a08"/>归悟，全性起修。则以幻修幻，无可疑也。况觉性圆 <lb ed="X" n="0445b15"/><lb ed="R016" n="0017a09"/>常，俱体俱用。诸幻虽尽，不入断灭。则幻灭无心，谁 <lb ed="X" n="0445b16"/><lb ed="R016" n="0017a10"/>为修行。难亦自释。又诸幻尽灭者，复性名灭，非破 <lb ed="X" n="0445b17"/><lb ed="R016" n="0017a11"/>灭也。<note place="inline">私註</note>众生幻心，还依幻灭者。创心修观，莫不以 <lb ed="X" n="0445b18"/><lb ed="R016" n="0017a12"/>见思王数，为发观之始。从真起妄，本无明心。返妄 <lb ed="X" n="0445b19"/><lb ed="R016" n="0017a13"/>归真，亦无明心。如以声止声，以楔出楔也。觉心不 <lb ed="X" n="0445b20"/><lb ed="R016" n="0017a14"/>动者，虽三惑所熏之心，有生有灭。而能观三种妙 <lb ed="X" n="0445b21"/><lb ed="R016" n="0017a15"/>观，未始改张，故云不动。<note place="inline">障南</note></p><p xml:id="pX10p0445b2112" cb:place="inline">三、拂迹</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445b22"/><lb ed="R016" n="0017a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445b2201">依幻说觉亦名为幻，若说有觉犹未離幻，说无觉者 <lb ed="X" n="0445b23"/><lb ed="R016" n="0017a17"/>亦复如是，是故幻灭名为不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445b24"/><lb ed="R016" n="0017a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445b2401">觉性平等，離诸言相，对幻说觉，或有或无，咸成语 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0445c" n="0445c"/> <lb ed="X" n="0445c01"/><lb ed="R016" n="0017b01"/>见。幻觉顿忘，有无俱泯，则不动觉体，当处显现。<note place="inline">私註</note></p> <lb ed="X" n="0445c02"/><lb ed="R016" n="0017b02"/><p xml:id="pX10p0445c0201">初二句正示，次二句牒上对幻说觉，後二句示无 <lb ed="X" n="0445c03"/><lb ed="R016" n="0017b03"/>觉亦幻。此亦作下以幻修幻之张本。幻灭不动者， <lb ed="X" n="0445c04"/><lb ed="R016" n="0017b04"/>再结觉体。<note place="inline">慈室</note>依幻说觉，亦名为幻者，对幻说觉，犹 <lb ed="X" n="0445c05"/><lb ed="R016" n="0017b05"/>属顺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0445001" n="0445001"/>迷相待之義。既涉言思，觉成不觉。学者应知， <lb ed="X" n="0445c06"/><lb ed="R016" n="0017b06"/>创心入道，对境立观之日，须分幻觉。用观照境之 <lb ed="X" n="0445c07"/><lb ed="R016" n="0017b07"/>时，真妄泯合。若说有觉，犹未離幻者，未離见思也。 <lb ed="X" n="0445c08"/><lb ed="R016" n="0017b08"/>说无觉者，亦复如是者，未離尘沙也。是故幻灭者， <lb ed="X" n="0445c09"/><lb ed="R016" n="0017b09"/>二边心灭，即断无明，中道得立。三观皆中，方名不 <lb ed="X" n="0445c10"/><lb ed="R016" n="0017b10"/>动。<note place="inline">障南</note>二、约劝修幻行，释第三难。三。</p><p xml:id="pX10p0445c1015" cb:place="inline">初法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445c11"/><lb ed="R016" n="0017b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445c1101">善男子！一切菩萨及末世众生，应当远離一切幻化 <lb ed="X" n="0445c12"/><lb ed="R016" n="0017b12"/>虚妄境界，由坚执持远離心故。心如幻者亦复远離， <lb ed="X" n="0445c13"/><lb ed="R016" n="0017b13"/>远離为幻亦复远離，離远離幻亦复远離，得无所離 <lb ed="X" n="0445c14"/><lb ed="R016" n="0017b14"/>即除诸幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0445c15"/><lb ed="R016" n="0017b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445c1501">一切菩萨等，标指当機也。应当者，诫劝也。離幻有 <lb ed="X" n="0445c16"/><lb ed="R016" n="0017b16"/>四：一離诸幻之境，境为所離，智为能離。二離離幻 <lb ed="X" n="0445c17"/><lb ed="R016" n="0017b17"/>之心，由坚执有能離之智，此智亦幻，故曰心如幻 <lb ed="X" n="0445c18"/><lb ed="R016" n="0017b18"/>者，亦复远離。三遣離幻之離，離前能離，此離亦幻， <lb ed="X" n="0445c19"/><lb ed="R016" n="0018a01"/>故云远離为幻，亦复远離。四遣離離之離，離前第 <lb ed="X" n="0445c20"/><lb ed="R016" n="0018a02"/>三，此心亦幻，故云離远離幻，亦复远離。此之四番， <lb ed="X" n="0445c21"/><lb ed="R016" n="0018a03"/>皆是以幻修幻。列虽次第，修在一心。所谓一念不 <lb ed="X" n="0445c22"/><lb ed="R016" n="0018a04"/>生，前後际断。得无所離，即除诸幻者，结示得体除 <lb ed="X" n="0445c23"/><lb ed="R016" n="0018a05"/>幻。学者果能向幻觉未兆之前，<persName>如来</persName>未说示处，体 <lb ed="X" n="0445c24"/><lb ed="R016" n="0018a06"/>之照之，觉性本然，得无所離，则何德不显，何幻不 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0446a" n="0446a"/> <lb ed="X" n="0446a01"/><lb ed="R016" n="0018a07"/>除。天台谓之本自二空，圆離四性。下文云若得如 <lb ed="X" n="0446a02"/><lb ed="R016" n="0018a08"/>来寂灭，随顺本无寂寂及寂灭者是也。<note place="inline">慈室</note>先示阴 <lb ed="X" n="0446a03"/><lb ed="R016" n="0018a09"/>境。一切幻化虚妄境界者，一切虽多，不出九界三 <lb ed="X" n="0446a04"/><lb ed="R016" n="0018a10"/>科之阴。内境则心，外境则色。因此妄境生起，妄能 <lb ed="X" n="0446a05"/><lb ed="R016" n="0018a11"/>伐树得根，诸幻息矣。次示妙境。由坚执持，远離心 <lb ed="X" n="0446a06"/><lb ed="R016" n="0018a12"/>故。心如幻者，亦复远離者，坚执是见思心远，即达 <lb ed="X" n="0446a07"/><lb ed="R016" n="0018a13"/>真谛也。远離为幻，亦复远離者，达尘沙即俗谛也。 <lb ed="X" n="0446a08"/><lb ed="R016" n="0018a14"/>離远離幻，亦复远離者，达无明二边，即中道双遮 <lb ed="X" n="0446a09"/><lb ed="R016" n="0018a15"/>也。得无所離，即除诸幻者，结成妙境，损之又损，以 <lb ed="X" n="0446a10"/><lb ed="R016" n="0018a16"/>至于无为。<note place="inline">障南</note>大圆觉体，动念即乖，分别不生，方能 <lb ed="X" n="0446a11"/><lb ed="R016" n="0018a17"/>契合。故结云得无所離，即除诸幻。同上。是故幻灭 <lb ed="X" n="0446a12"/><lb ed="R016" n="0018a18"/>名为不动，变其辞耳。<note place="inline">东阳</note></p><p xml:id="pX10p0446a1211" cb:place="inline">二喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446a13"/><lb ed="R016" n="0018b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0446a1301">譬如钻火，两木相因，火出木尽，<g ref="#CB01926">灰</g>飞烟灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446a14"/><lb ed="R016" n="0018b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446a1401">如有一段漧木，以一木燧钻之，火出还将，却烧二 <lb ed="X" n="0446a15"/><lb ed="R016" n="0018b03"/>木。木火既尽，烟自然灭。既成<g ref="#CB01926">灰</g>烬，任运飞散。木段 <lb ed="X" n="0446a16"/><lb ed="R016" n="0018b04"/>喩所修幻妄，木燧喩能修幻智，烟喩離，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0446001" n="0446001"/>火喩遣。经 <lb ed="X" n="0446a17"/><lb ed="R016" n="0018b05"/>文先云<g ref="#CB01926">灰</g>飞，译之倒也。<note place="inline">圭峰</note>钻火之喩，喩上观境，两 <lb ed="X" n="0446a18"/><lb ed="R016" n="0018b06"/>木即境观。火出喩见理，木尽喩能所俱忘，<g ref="#CB01926">灰</g>飞喩 <lb ed="X" n="0446a19"/><lb ed="R016" n="0018b07"/>惑落，烟灭喩情亡。圭峰云：经文先云<g ref="#CB01926">灰</g>飞，译之倒 <lb ed="X" n="0446a20"/><lb ed="R016" n="0018b08"/>也。合是烟先灭，馀<g ref="#CB01926">灰</g>飞散。式师云：<g ref="#CB01926">灰</g>犹有实，烟最 <lb ed="X" n="0446a21"/><lb ed="R016" n="0018b09"/>浮虚。亦不须责译文之倒。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0446002" n="0446002"/>但今谓约喩喩法，何须 <lb ed="X" n="0446a22"/><lb ed="R016" n="0018b10"/>难喩？<note place="inline">障南</note></p><p xml:id="pX10p0446a2205" cb:place="inline">三合</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446a23"/><lb ed="R016" n="0018b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0446a2301">以幻修幻，亦复如是。诸幻虽尽，不入断灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446a24"/><lb ed="R016" n="0018b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446a2401">上二句正合今劝修幻行，释第三难。擧初难之词 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0446b" n="0446b"/> <lb ed="X" n="0446b01"/><lb ed="R016" n="0018b13"/>为合法者，盖问虽有三，意归修行故也。下二句重 <lb ed="X" n="0446b02"/><lb ed="R016" n="0018b14"/>结所依觉性常住，使修行者永无疑网。<note place="inline">私註</note></p> <lb ed="X" n="0446b03"/><lb ed="R016" n="0018b15"/><p xml:id="pX10p0446b0301">三，顿相结酬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446b04"/><lb ed="R016" n="0018b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0446b0401">善男子！知幻即離，不作方便；離幻即觉，亦无渐次。一 <lb ed="X" n="0446b05"/><lb ed="R016" n="0018b17"/>切菩萨及末世众生依此修行，如是乃能永離诸幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446b06"/><lb ed="R016" n="0018b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446b0601">修圆观者，造境即中，不假事禅方便，三观一心，亦 <lb ed="X" n="0446b07"/><lb ed="R016" n="0019a01"/>无渐次。知幻即離，结妙境也。離幻即觉，结妙观也。 <lb ed="X" n="0446b08"/><lb ed="R016" n="0019a02"/>一切下，结酬所请。<note place="inline">障南</note>前云：作何方便，渐次修习？故 <lb ed="X" n="0446b09"/><lb ed="R016" n="0019a03"/><persName>佛</persName>结答。不作方便，亦无渐次，会通问文也。能知是 <lb ed="X" n="0446b10"/><lb ed="R016" n="0019a04"/>幻，<anchor xml:id="nkr_note_add_0446b1001" n="0446b1001"/><anchor xml:id="beg0446b1001" n="0446b1001"/>已<anchor xml:id="end0446b1001"/>名为離。但得離幻，即原是觉，更无阶级，渐变 <lb ed="X" n="0446b11"/><lb ed="R016" n="0019a05"/>为觉。如人梦见身疮，问医求药，寤来既知是梦，更 <lb ed="X" n="0446b12"/><lb ed="R016" n="0019a06"/>欲作何方便？若待方便修之，渐離即是实法，何名 <lb ed="X" n="0446b13"/><lb ed="R016" n="0019a07"/>幻化？若执实有，还是妄计，何名修行？<note place="inline">圭峰</note>二、重颂二： <lb ed="X" n="0446b14"/><lb ed="R016" n="0019a08"/>初、标擧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446b15"/><lb ed="R016" n="0019a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0446b1501">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446b16"/><lb ed="R016" n="0019a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446b1601">二、正颂四：</p><p xml:id="pX10p0446b1605" cb:place="inline">初颂所依觉体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446b17"/><lb ed="R016" n="0019a11"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0446b1701"><l>普贤汝当知，</l><l>一切诸众生，</l><l>无始幻无明，</l> <lb ed="X" n="0446b18"/><lb ed="R016" n="0019a12"/><l>皆从诸<persName>如来</persName>，</l><l>圆觉心建立。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0446b19"/><lb ed="R016" n="0019a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446b1901">无明之言，长无偈有。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0446b1911" cb:place="inline">二颂幻灭觉存。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446b20"/><lb ed="R016" n="0019a14"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0446b2001"><l>犹如虚空花，</l><l>依空而有相，</l><l>空花若复灭，</l> <lb ed="X" n="0446b21"/><lb ed="R016" n="0019a15"/><l>虚空本不动，</l><l>幻从诸觉生，</l><l>幻灭觉圆满。</l> <lb ed="X" n="0446b22"/><lb ed="R016" n="0019a16"/><l>觉心不动故。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0446b23"/><lb ed="R016" n="0019a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446b2301">辗转拂迹，长有偈无。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0446b2311" cb:place="inline">三颂劝修幻行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446b24"/><lb ed="R016" n="0019a18"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0446b2401"><l>若彼诸菩萨，</l><l>及末世众生，</l><l>常应远離幻，</l> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0446c" n="0446c"/> <lb ed="X" n="0446c01"/><lb ed="R016" n="0019b01"/><l>诸幻悉皆離，</l><l>如木中生火，</l><l>木尽火还灭。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0446c02"/><lb ed="R016" n="0019b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446c0201">合法之文，长有偈无？<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0446c0211" cb:place="inline">四、颂结顿修相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446c03"/><lb ed="R016" n="0019b03"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX10p0446c0301"><l>觉即无渐次，</l><l>方便亦如是。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0446c04"/><lb ed="R016" n="0019b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446c0401">亦如是者，不作方便也。颂略结酬。<note place="inline">私註</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0446c05"/><lb ed="R016" n="0019b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普眼章</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446c0501">〇二、渐次行证者，天台止观云：渐初亦知实相，实相 <lb ed="X" n="0446c06"/><lb ed="R016" n="0019b06"/>难解，渐次易行。先修归戒，翻邪向正，止火血刀，达 <lb ed="X" n="0446c07"/><lb ed="R016" n="0019b07"/>三善道。次修禅定，止欲散网，达色无色定道。乃至 <lb ed="X" n="0446c08"/><lb ed="R016" n="0019b08"/>後修实相，止二边偏，达常住道。是为初浅後深渐 <lb ed="X" n="0446c09"/><lb ed="R016" n="0019b09"/>次止观相。<note place="inline">文</note>今普眼请云：演说菩萨修行渐次。答 <lb ed="X" n="0446c10"/><lb ed="R016" n="0019b10"/>中具明戒定观慧。结酬又云：如是修行，如是渐次。 <lb ed="X" n="0446c11"/><lb ed="R016" n="0019b11"/>既与止观大同，所谓解圆行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0446003" n="0446003"/>次也。<note place="inline">私註</note>于此分四：初、 <lb ed="X" n="0446c12"/><lb ed="R016" n="0019b12"/>普眼章正明渐次行证二：初、请问，三。</p> <lb ed="X" n="0446c13"/><lb ed="R016" n="0019b13"/><p xml:id="pX10p0446c1301">初进问威仪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446c14"/><lb ed="R016" n="0019b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0446c1401">于是，普眼菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右绕 <lb ed="X" n="0446c15"/><lb ed="R016" n="0019b15"/>三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446c16"/><lb ed="R016" n="0019b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446c1601">二、正述请问二。</p><p xml:id="pX10p0446c1607" cb:place="inline">初正请。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446c17"/><lb ed="R016" n="0019b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0446c1701">大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会诸菩萨众，及为末世一切众生， <lb ed="X" n="0446c18"/><lb ed="R016" n="0019b18"/>演说菩萨修行渐次。云何思惟？云何住持？众生未悟， <lb ed="X" n="0446c19"/><lb ed="R016" n="0020a01"/>作何方便普令开悟？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0446c20"/><lb ed="R016" n="0020a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446c2001">前闻顿行，不作方便，恐渐次機。谓知之即<anchor xml:id="nkr_note_add_0446c2001" n="0446c2001"/><anchor xml:id="beg0446c2001" n="0446c2001"/>已<anchor xml:id="end0446c2001"/>，都不 <lb ed="X" n="0446c21"/><lb ed="R016" n="0020a03"/>假修，故复请渐行，修戒、定、慧，开悟圆觉。思惟者，繫 <lb ed="X" n="0446c22"/><lb ed="R016" n="0020a04"/>缘法界，达阴本空；住持者，安心实相，不起妄念。禀 <lb ed="X" n="0446c23"/><lb ed="R016" n="0020a05"/>戒习定，助成观慧，故云方便。圭峰谓：思惟是思慧， <lb ed="X" n="0446c24"/><lb ed="R016" n="0020a06"/>住持是修慧。下伫听为闻。慧焕疏谓：思惟请慧，住 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0447a" n="0447a"/> <lb ed="X" n="0447a01"/><lb ed="R016" n="0020a07"/>持请定，方便请戒。式师谓：思惟是观，住持是止，方 <lb ed="X" n="0447a02"/><lb ed="R016" n="0020a08"/>便即正修之前二十五法。今谓下，结酬中牒六。如 <lb ed="X" n="0447a03"/><lb ed="R016" n="0020a09"/>是诸疏分对，未必全然，况二十五法？答中无文，義 <lb ed="X" n="0447a04"/><lb ed="R016" n="0020a10"/>说成曲，读者详之。<note place="inline">私註</note>思惟请，示所修也；住持请，示 <lb ed="X" n="0447a05"/><lb ed="R016" n="0020a11"/>所证也。但思惟必借方便，住持必由开悟，故复请 <lb ed="X" n="0447a06"/><lb ed="R016" n="0020a12"/>之。其修行渐次，亦当摄归所修。请虽有六，只是修 <lb ed="X" n="0447a07"/><lb ed="R016" n="0020a13"/>证。<note place="inline">慈室</note></p><p xml:id="pX10p0447a0704" cb:place="inline">二、述意</p></cb:div> <lb ed="X" n="0447a08"/><lb ed="R016" n="0020a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0447a0801"><persName>世尊</persName>！若彼众生无正方便及正思惟，闻<persName>佛</persName><persName>如来</persName>说此 <lb ed="X" n="0447a09"/><lb ed="R016" n="0020a15"/>三昧，心生迷闷，即于圆觉不能悟入。愿兴慈悲，为我 <lb ed="X" n="0447a10"/><lb ed="R016" n="0020a16"/>等辈及末世众生假说方便。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0447a11"/><lb ed="R016" n="0020a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0447a1101">为迷闷者，重扣所修，故略开悟。住持只言方便与 <lb ed="X" n="0447a12"/><lb ed="R016" n="0020a18"/>思惟耳。又假说方便者，上请六事，无非出于善巧。 <lb ed="X" n="0447a13"/><lb ed="R016" n="0020b01"/>故今结请，只以方便兼之。于无修证中，强言修证， <lb ed="X" n="0447a14"/><lb ed="R016" n="0020b02"/>故云假说。<note place="inline">慈室</note></p><p xml:id="pX10p0447a1407" cb:place="inline">三三展<g ref="#CB05418">虔</g>诚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0447a15"/><lb ed="R016" n="0020b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0447a1501">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0447a1501" n="0447a1501"/><anchor xml:id="beg0447a1501" n="0447a1501"/>已<anchor xml:id="end0447a1501"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0447a16"/><lb ed="R016" n="0020b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0447a1601">二、<persName>佛</persName>答三：</p><p xml:id="pX10p0447a1605" cb:place="inline">初赞许。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0447a17"/><lb ed="R016" n="0020b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0447a1701">尔时，<persName>世尊</persName>告普眼菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等乃 <lb ed="X" n="0447a18"/><lb ed="R016" n="0020b06"/>能为诸菩萨及末世众生，问于<persName>如来</persName>修行渐次思惟 <lb ed="X" n="0447a19"/><lb ed="R016" n="0020b07"/>住持，乃至假说种种方便。汝今谛听，当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0447a20"/><lb ed="R016" n="0020b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0447a2001">二、受旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0447a21"/><lb ed="R016" n="0020b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0447a2101">时，普眼菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0447a22"/><lb ed="R016" n="0020b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0447a2201">三、正答二：初、长行三：</p><p xml:id="pX10p0447a2209" cb:place="inline">初标意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0447a23"/><lb ed="R016" n="0020b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0447a2301">善男子！彼新学菩萨及末世众生，欲求<persName>如来</persName>净圆觉 <lb ed="X" n="0447a24"/><lb ed="R016" n="0020b12"/>心，应当正念远離诸幻。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0447b" n="0447b"/> <lb ed="X" n="0447b01"/><lb ed="R016" n="0020b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0447b0101">夫净圆觉心，众生本具，诸<persName>佛</persName>究显。今返迷从悟，故 <lb ed="X" n="0447b02"/><lb ed="R016" n="0020b14"/>指<persName>如来</persName>。<note place="inline">私註</note>应当正念，远離诸幻者。圭峰云：指前征 <lb ed="X" n="0447b03"/><lb ed="R016" n="0020b15"/>释，離幻用心，为起行本。若执定实，观行不成，故须 <lb ed="X" n="0447b04"/><lb ed="R016" n="0020b16"/>蹑前为方便矣。正念者，无念也。智论云：有念是魔 <lb ed="X" n="0447b05"/><lb ed="R016" n="0020b17"/>业，无念是法印。与下離幻，反复相成。離幻故正念， <lb ed="X" n="0447b06"/><lb ed="R016" n="0020b18"/>正念故離幻。式师云：正念即诃五欲，弃五盖，行五 <lb ed="X" n="0447b07"/><lb ed="R016" n="0021a01"/>法，亦调摄五事。若不然者，非住正念。咸师云：二边 <lb ed="X" n="0447b08"/><lb ed="R016" n="0021a02"/>皆中，故云正念。远離诸幻者，指前标後也。今谓只 <lb ed="X" n="0447b09"/><lb ed="R016" n="0021a03"/>是总标耳。正念即标戒定慧，诸幻即三学所離。汚 <lb ed="X" n="0447b10"/><lb ed="R016" n="0021a04"/>戒之瑕玷，障定之事性，迷理之惑也。<note place="inline">障南</note>二、廣释二： <lb ed="X" n="0447b11"/><lb ed="R016" n="0021a05"/>初、戒定</p></cb:div> <lb ed="X" n="0447b12"/><lb ed="R016" n="0021a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0447b1201">先依<persName>如来</persName>奢摩他行，坚持禁戒，安处徒众，宴坐静室。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0447b13"/><lb ed="R016" n="0021a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0447b1301">奢摩他翻止，止定也。下文云至静为行，<persName>如来</persName>行此 <lb ed="X" n="0447b14"/><lb ed="R016" n="0021a08"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0447b1401" n="0447b1401"/><anchor xml:id="beg0447b1401" n="0447b1401"/>已<anchor xml:id="end0447b1401"/>显圆觉，故令依之。又标<persName>如来</persName>简非邪小，戒定兼 <lb ed="X" n="0447b15"/><lb ed="R016" n="0021a09"/>学堪入观门，虽安处徒众互相策勤，必摒息攀缘 <lb ed="X" n="0447b16"/><lb ed="R016" n="0021a10"/>宴居静室。宴，默也，安也。夫欲修定慧必摄身心，则 <lb ed="X" n="0447b17"/><lb ed="R016" n="0021a11"/>宴坐之言成前止行、成後观慧，故下即云恒作是 <lb ed="X" n="0447b18"/><lb ed="R016" n="0021a12"/>念等。若以天台二十五方便拟释今文，则似初具 <lb ed="X" n="0447b19"/><lb ed="R016" n="0021a13"/>五缘，但缺衣食一缘耳。坚持禁戒，持戒淸净也。安 <lb ed="X" n="0447b20"/><lb ed="R016" n="0021a14"/>处徒众，近善知识也。宴坐静室，即闲居静处及息 <lb ed="X" n="0447b21"/><lb ed="R016" n="0021a15"/>诸缘务也。文多止行者，欲明渐次行证，直云戒定 <lb ed="X" n="0447b22"/><lb ed="R016" n="0021a16"/>方便助成观慧，三学相由即答渐次之问。然<persName>佛</persName>祖 <lb ed="X" n="0447b23"/><lb ed="R016" n="0021a17"/>垂轨廣略随宜，未应一准。东阳慈室谓此文具二 <lb ed="X" n="0447b24"/><lb ed="R016" n="0021a18"/>十五法，强以義求，今所不用。<note place="inline">私註</note>入道之首故曰先 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0447c" n="0447c"/> <lb ed="X" n="0447c01"/><lb ed="R016" n="0021b01"/>依，戒为能依，奢摩他为所依。圆教三学幷称无作， <lb ed="X" n="0447c02"/><lb ed="R016" n="0021b02"/>盖依中理而行。特言<persName>如来</persName>者，性德三<persName>如来</persName>也。徒众 <lb ed="X" n="0447c03"/><lb ed="R016" n="0021b03"/>者，同行同见人也。互相雕琢为长道缘。圭峰引净 <lb ed="X" n="0447c04"/><lb ed="R016" n="0021b04"/>名云：不必是坐为宴坐也。今谓净名以圆斥小，故 <lb ed="X" n="0447c05"/><lb ed="R016" n="0021b05"/>诃身子云：不起灭定现诸威仪是真宴坐。今文正 <lb ed="X" n="0447c06"/><lb ed="R016" n="0021b06"/>令宴坐静室，岂得却以不坐而释之？然此中但标 <lb ed="X" n="0447c07"/><lb ed="R016" n="0021b07"/>身仪不云定相，以能显所应入根本四禅，如常坐 <lb ed="X" n="0447c08"/><lb ed="R016" n="0021b08"/>三昧。问：经何不言？答：根本四禅<persName>佛</persName>之常谈，但擧身 <lb ed="X" n="0447c09"/><lb ed="R016" n="0021b09"/>仪即知此定。<note place="inline">障南</note>二观慧，诸疏皆以生法二空科释， <lb ed="X" n="0447c10"/><lb ed="R016" n="0021b10"/>今考不尔，分二：初、托阴明观二：初、约法推二：初、推 <lb ed="X" n="0447c11"/><lb ed="R016" n="0021b11"/>穷阴境，二。</p><p xml:id="pX10p0447c1105" cb:place="inline">初约四大，观身如幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0447c12"/><lb ed="R016" n="0021b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0447c1201">恒作是念：我今此身四大和合，所谓发毛爪齿、皮肉 <lb ed="X" n="0447c13"/><lb ed="R016" n="0021b13"/>筋骨、髓脑垢色，皆归于地；唾涕脓血、津液涎沫、痰泪 <lb ed="X" n="0447c14"/><lb ed="R016" n="0021b14"/>精气、大小便利，皆归于水；暖气归火；动转归风。四大 <lb ed="X" n="0447c15"/><lb ed="R016" n="0021b15"/>各離，今者妄身当在何处？即知此身毕竟无体，和合 <lb ed="X" n="0447c16"/><lb ed="R016" n="0021b16"/>为相，实同幻化。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0447c17"/><lb ed="R016" n="0021b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0447c1701">恒作是念者，意止观中不得暂捨。言四大者，净名 <lb ed="X" n="0447c18"/><lb ed="R016" n="0021b18"/>记云：四大为所造，四微为能造。以四微和合，造成 <lb ed="X" n="0447c19"/><lb ed="R016" n="0022a01"/>四大，名四大造色。问：微義可知，大義云何？答：地、水、 <lb ed="X" n="0447c20"/><lb ed="R016" n="0022a02"/>火、风遍处皆有，故名大也。大论云：如<persName>佛</persName>说四大无 <lb ed="X" n="0447c21"/><lb ed="R016" n="0022a03"/>处不有，故名为大。各離者，从昔妄想执四大为身， <lb ed="X" n="0447c22"/><lb ed="R016" n="0022a04"/>约俗谛和合而言。今约真谛破之，故云各離。此中 <lb ed="X" n="0447c23"/><lb ed="R016" n="0022a05"/>应用不自、他等四句推之，毕竟无体，能执情尽也。 <lb ed="X" n="0447c24"/><lb ed="R016" n="0022a06"/><note place="inline">障南</note>和合者，坚、湿、暖、动，假和合也。宝积经云：此身生 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0448a" n="0448a"/> <lb ed="X" n="0448a01"/><lb ed="R016" n="0022a07"/>时，与其父母四大种姓一类歌罗逻身。若唯地大， <lb ed="X" n="0448a02"/><lb ed="R016" n="0022a08"/>无水界者，譬如有人握乾<g ref="#CB00595">麨</g><g ref="#CB01926">灰</g>，终不和合。若唯水 <lb ed="X" n="0448a03"/><lb ed="R016" n="0022a09"/>界，无地界者，譬如油水，无有坚实，即便流散。若唯 <lb ed="X" n="0448a04"/><lb ed="R016" n="0022a10"/>地、水，无火界者，譬如夏月阴处肉团，无日光照，即 <lb ed="X" n="0448a05"/><lb ed="R016" n="0022a11"/>便烂壞。若唯地、水、火，无风界者，则不增长精气。暖 <lb ed="X" n="0448a06"/><lb ed="R016" n="0022a12"/>气者，气是四大之本，不唯是风，故水、火中亦云气 <lb ed="X" n="0448a07"/><lb ed="R016" n="0022a13"/>也。动转归风者，净名曰：是身无作，风力所转。皆云 <lb ed="X" n="0448a08"/><lb ed="R016" n="0022a14"/>归者，既合大为身，今推身无主，故云归也。各離者， <lb ed="X" n="0448a09"/><lb ed="R016" n="0022a15"/>约观名離，非谓命终。故知四大相违，未审我身属 <lb ed="X" n="0448a10"/><lb ed="R016" n="0022a16"/>于何大？若总相属，即是四我；若总不属，離四无我。 <lb ed="X" n="0448a11"/><lb ed="R016" n="0022a17"/>见如实理，知四大假合，毕竟无体。<note place="inline">圭峰</note>经文约四大 <lb ed="X" n="0448a12"/><lb ed="R016" n="0022a18"/>推身，盖破实法；略疏约四大亡我，我属假名。然大 <lb ed="X" n="0448a13"/><lb ed="R016" n="0022b01"/>乘圆观，身、心既空，我执亦尽。但说有缺具，不可不 <lb ed="X" n="0448a14"/><lb ed="R016" n="0022b02"/>分。<note place="inline">私註</note>二、约根、尘观心寂灭。二。</p><p xml:id="pX10p0448a1413" cb:place="inline">初根对心生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0448a15"/><lb ed="R016" n="0022b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0448a1501">四缘假合妄有六根，六根四大中外合成，妄有缘气 <lb ed="X" n="0448a16"/><lb ed="R016" n="0022b04"/>于中积聚，似有缘相假名为心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0448a17"/><lb ed="R016" n="0022b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0448a1701">身本无身，缘四大有，故名四缘。六根依身而具，一 <lb ed="X" n="0448a18"/><lb ed="R016" n="0022b06"/>往名中。四大从外而揽，一往名外。中外围空，而心 <lb ed="X" n="0448a19"/><lb ed="R016" n="0022b07"/>又在中间空处牢结，故云于中积聚。此缘即能缘 <lb ed="X" n="0448a20"/><lb ed="R016" n="0022b08"/>心也。不实如气，同上缘影，皆显体虚也。无体则无 <lb ed="X" n="0448a21"/><lb ed="R016" n="0022b09"/>相，又岂有名？今且以生灭见之，故言似。且以虑知 <lb ed="X" n="0448a22"/><lb ed="R016" n="0022b10"/>召之，故言假。诸文只云名色者，亦此意也。<note place="inline">慈室</note>中外 <lb ed="X" n="0448a23"/><lb ed="R016" n="0022b11"/>合成者，圭峰云：四大为中，六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0448001" n="0448001"/>想为外。今谓意根亦 <lb ed="X" n="0448a24"/><lb ed="R016" n="0022b12"/>在于内，发毛爪齿亦在于外，岂得例分之耶？妄有 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0448b" n="0448b"/> <lb ed="X" n="0448b01"/><lb ed="R016" n="0022b13"/>缘气者，圭峰云：此虚妄心，虽假缘生，不離真心气 <lb ed="X" n="0448b02"/><lb ed="R016" n="0022b14"/>分，故云缘气。今谓缘气，即能执妄情。既云妄有，何 <lb ed="X" n="0448b03"/><lb ed="R016" n="0022b15"/>谓真心？于中积聚者，对法尘领纳前境也。<note place="inline">障南</note>窃详 <lb ed="X" n="0448b04"/><lb ed="R016" n="0022b16"/>中外之释，且准慈室。缘气者，即第六识能造心王。 <lb ed="X" n="0448b05"/><lb ed="R016" n="0022b17"/>谓妄身既成，根必对境，即有缘虑之气分。此心于 <lb ed="X" n="0448b06"/><lb ed="R016" n="0022b18"/>中起受想行、善恶无记，念念不息，故云于中积聚。 <lb ed="X" n="0448b07"/><lb ed="R016" n="0023a01"/>此所起心相，俱非实有，故云似有缘相。王所俱心， <lb ed="X" n="0448b08"/><lb ed="R016" n="0023a02"/>但有名字，故云假名为心。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0448b0813" cb:place="inline">二、尘消心寂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0448b09"/><lb ed="R016" n="0023a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0448b0901">善男子，此虚妄心若无六尘，则不能有四大分解无 <lb ed="X" n="0448b10"/><lb ed="R016" n="0023a04"/>尘可得，于中缘尘各归散灭，毕竟无有缘心可见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0448b11"/><lb ed="R016" n="0023a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0448b1101">若以从真起妄，无明生法为言，必先有不觉之心， <lb ed="X" n="0448b12"/><lb ed="R016" n="0023a06"/>方有根尘世界。今就日用核之，意显因境有心，无 <lb ed="X" n="0448b13"/><lb ed="R016" n="0023a07"/>尘则无心也。四大分解者，不止谓四大各归本性， <lb ed="X" n="0448b14"/><lb ed="R016" n="0023a08"/>此文须以请观音经地无坚性，水性无住，风性无 <lb ed="X" n="0448b15"/><lb ed="R016" n="0023a09"/>碍，火大不实释之，方显无体。<note place="inline">慈室</note>缘尘者，四缘六尘 <lb ed="X" n="0448b16"/><lb ed="R016" n="0023a10"/>也。心托六尘，尘依四大，四大无体，六尘即空，故云 <lb ed="X" n="0448b17"/><lb ed="R016" n="0023a11"/>散灭。缘尘既灭，心体即空，故决判云毕竟无有。言 <lb ed="X" n="0448b18"/><lb ed="R016" n="0023a12"/>缘心者，即前缘气之心也。<note place="inline">圭峰</note>毕竟无有者，情尽垢 <lb ed="X" n="0448b19"/><lb ed="R016" n="0023a13"/>除，不复更起也。<note place="inline">障南</note>于中者，非对外言，指法之辞耳。 <lb ed="X" n="0448b20"/><lb ed="R016" n="0023a14"/>焕疏谓缘尘者，即能缘之心，所缘之尘，非经文意， <lb ed="X" n="0448b21"/><lb ed="R016" n="0023a15"/>宜依略疏。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0448b2107" cb:place="inline">二，结成观相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0448b22"/><lb ed="R016" n="0023a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0448b2201">善男子！彼之众生幻身灭故，幻心亦灭；幻心灭故，幻 <lb ed="X" n="0448b23"/><lb ed="R016" n="0023a17"/>尘亦灭；幻尘灭故，幻灭亦灭；幻灭灭故，非幻不灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0448b24"/><lb ed="R016" n="0023a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0448b2401">彼之众生，指前修观人也。前破身心及六尘境，故 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0448c" n="0448c"/> <lb ed="X" n="0448c01"/><lb ed="R016" n="0023b01"/>此结云幻身灭等。灭谓寂灭，即空观也。幻尘灭故， <lb ed="X" n="0448c02"/><lb ed="R016" n="0023b02"/>幻灭亦灭者，生死既空，涅槃亦寂，假观也。後二句 <lb ed="X" n="0448c03"/><lb ed="R016" n="0023b03"/>中道常住，所谓诸幻虽尽，不入断灭。然此观相，三 <lb ed="X" n="0448c04"/><lb ed="R016" n="0023b04"/>智一心，无惑不破，如大圆镜，明像宛然，常不離故。 <lb ed="X" n="0448c05"/><lb ed="R016" n="0023b05"/><note place="inline">私註</note>二、约喩显二：初、明幻灭观成二：</p><p xml:id="pX10p0448c0515" cb:place="inline">初喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0448c06"/><lb ed="R016" n="0023b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0448c0601">譬如磨镜，垢尽明现。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0448c07"/><lb ed="R016" n="0023b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0448c0701">修观如磨，智体如明。身心顿忘，则种智圆矣。<note place="inline">私註</note>夫 <lb ed="X" n="0448c08"/><lb ed="R016" n="0023b08"/>镜性本明，非从外得。尘覆则隐，磨之则显。隐显虽 <lb ed="X" n="0448c09"/><lb ed="R016" n="0023b09"/>殊，明性不异。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0448c0908" cb:place="inline">二合</p></cb:div> <lb ed="X" n="0448c10"/><lb ed="R016" n="0023b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0448c1001">善男子！当知身心皆为幻垢，垢相永灭，十方淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0448c11"/><lb ed="R016" n="0023b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0448c1101">既以身心合幻垢，则人执法执性之与相，皆属幻 <lb ed="X" n="0448c12"/><lb ed="R016" n="0023b12"/>垢。十方，乃十界也。淸净，乃本具觉性显现，合上非 <lb ed="X" n="0448c13"/><lb ed="R016" n="0023b13"/>幻不灭也。<note place="inline">慈室</note>二诫迷真执妄二。</p><p xml:id="pX10p0448c1314" cb:place="inline">初喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0448c14"/><lb ed="R016" n="0023b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0448c1401">善男子！譬如淸净摩尼宝珠，映于五色随方各现，诸 <lb ed="X" n="0448c15"/><lb ed="R016" n="0023b15"/>愚痴者见彼摩尼实有五色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0448c16"/><lb ed="R016" n="0023b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0448c1601">摩尼体性，莹净绝瑕，都无色相。由性净故，一切色 <lb ed="X" n="0448c17"/><lb ed="R016" n="0023b17"/>相，对则现中。靑黄赤白黑五色，各各随方而现。五 <lb ed="X" n="0448c18"/><lb ed="R016" n="0023b18"/>色喩五道，随方喩随业。愚人不了珠体，但见全是 <lb ed="X" n="0448c19"/><lb ed="R016" n="0024a01"/>靑黄。故花严云，凡夫见诸法，但随诸相转，不了法 <lb ed="X" n="0448c20"/><lb ed="R016" n="0024a02"/>无性，以是不见<persName>佛</persName>。<note place="inline">圭峰</note>五色喩五道，喩法对。当一往 <lb ed="X" n="0448c21"/><lb ed="R016" n="0024a03"/>虽便，然九界众生，皆背性成迷，俱是认色，未识珠 <lb ed="X" n="0448c22"/><lb ed="R016" n="0024a04"/>体。<note place="inline">东阳</note>摩尼，此翻離垢，即如意珠也。珠体本无五色， <lb ed="X" n="0448c23"/><lb ed="R016" n="0024a05"/>因色而映珠体，圆觉一性也。五色，身心五阴也。<note place="inline">竹庵</note></p> <lb ed="X" n="0448c24"/><lb ed="R016" n="0024a06"/><p xml:id="pX10p0448c2401">二合二</p><p xml:id="pX10p0448c2404" cb:place="inline">初正合迷真。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0449a" n="0449a"/> <lb ed="X" n="0449a01"/><lb ed="R016" n="0024a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449a0101">善男子！圆觉净性现于身心，随类各应。彼愚痴者说 <lb ed="X" n="0449a02"/><lb ed="R016" n="0024a08"/>净圆觉实有如是，身心自相亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0449a03"/><lb ed="R016" n="0024a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449a0301">随迷染之气类，应现而有也。亦复如是，乃合上喩。 <lb ed="X" n="0449a04"/><lb ed="R016" n="0024a10"/><note place="inline">慈室</note>幻从觉生，幻全是觉。昧觉执幻，非痴而何。其犹 <lb ed="X" n="0449a05"/><lb ed="R016" n="0024a11"/>结水为冰，讵可见冰而忘水也。<note place="inline">私註</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0449a06"/><lb ed="R016" n="0024a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449a0601">由此不能远于幻化，是故我说身心幻垢对離幻垢 <lb ed="X" n="0449a07"/><lb ed="R016" n="0024a13"/>说名菩萨，垢尽对除即无对垢及说名者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0449a08"/><lb ed="R016" n="0024a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449a0801">本以众生妄执幻化，故<persName>佛</persName>说云幻垢。众生依教離 <lb ed="X" n="0449a09"/><lb ed="R016" n="0024a15"/>垢，故复说名菩萨。所離之垢既无，对離之智何立。 <lb ed="X" n="0449a10"/><lb ed="R016" n="0024a16"/>者字贯通两句，谓对垢者菩萨也，说名者<persName>佛</persName>也。既 <lb ed="X" n="0449a11"/><lb ed="R016" n="0024a17"/>无对治之智，何有起智之人。深浅之执本无，何有 <lb ed="X" n="0449a12"/><lb ed="R016" n="0024a18"/>说教之者。故俱无也。<note place="inline">圭峰</note>理绝假名，依幻说觉。觉圆 <lb ed="X" n="0449a13"/><lb ed="R016" n="0024b01"/>幻尽，则能所忘矣。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0449a1310" cb:place="inline">二、观成历法二： <lb ed="X" n="0449a14"/><lb ed="R016" n="0024b02"/>初、总明证理。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0449a15"/><lb ed="R016" n="0024b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449a1501">善男子！此菩萨及末世众生，证得诸幻灭影像故，尔 <lb ed="X" n="0449a16"/><lb ed="R016" n="0024b04"/>时便得无方淸净无边虚空觉所显发。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0449a17"/><lb ed="R016" n="0024b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449a1701">幻身为主，外见东西。我相既无，更何方所？然虚空 <lb ed="X" n="0449a18"/><lb ed="R016" n="0024b06"/>離识，亦非实有。故首楞严云：若有一人，发真归元， <lb ed="X" n="0449a19"/><lb ed="R016" n="0024b07"/>十方虚空，一时销殒。谓迷情所覆，觉处见空。尘影 <lb ed="X" n="0449a20"/><lb ed="R016" n="0024b08"/>既消，空原是觉。显谓空消觉现，发谓妄尽心开。翻 <lb ed="X" n="0449a21"/><lb ed="R016" n="0024b09"/>覆观之，俱无边际。<note place="inline">圭峰</note>顿了实法假名，性相等执，当 <lb ed="X" n="0449a22"/><lb ed="R016" n="0024b10"/>体如幻，故云证得。达缘影之心，见镜像之身本无， <lb ed="X" n="0449a23"/><lb ed="R016" n="0024b11"/>故名为灭。无方即无方所，横遍也。无边即无边际， <lb ed="X" n="0449a24"/><lb ed="R016" n="0024b12"/>竖深也。由淸净故如虚空，如虚空故得淸净。此乃 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0449b" n="0449b"/> <lb ed="X" n="0449b01"/><lb ed="R016" n="0024b13"/>觉体显发，正是开悟之相，所发之体也。<note place="inline">慈室</note>达诸法 <lb ed="X" n="0449b02"/><lb ed="R016" n="0024b14"/>虚幻，如影像不实，全是觉性，当处寂灭。得显此性， <lb ed="X" n="0449b03"/><lb ed="R016" n="0024b15"/>淸净如空，遍一切处，亦无所在。既曰证得，必入圆 <lb ed="X" n="0449b04"/><lb ed="R016" n="0024b16"/>位。位通浅深，观行相似，及分真也。<note place="inline">私註</note>二、历示三谛 <lb ed="X" n="0449b05"/><lb ed="R016" n="0024b17"/>三：初、真谛。世出世间，自他依正，一一遍达。盖三千 <lb ed="X" n="0449b06"/><lb ed="R016" n="0024b18"/>果成，咸称常乐也。分二：初、别显真净四：初、世间诸 <lb ed="X" n="0449b07"/><lb ed="R016" n="0025a01"/>法。四。</p><p xml:id="pX10p0449b0703" cb:place="inline">初根识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0449b08"/><lb ed="R016" n="0025a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449b0801">觉圆明故显心淸净，心淸净故见尘淸净，见淸净故 <lb ed="X" n="0449b09"/><lb ed="R016" n="0025a03"/>眼根淸净，根淸净故眼识淸净，识淸净故闻尘淸净， <lb ed="X" n="0449b10"/><lb ed="R016" n="0025a04"/>闻淸净故耳根淸净，根淸净故耳识淸净，识淸净故 <lb ed="X" n="0449b11"/><lb ed="R016" n="0025a05"/>觉尘淸净；如是乃至鼻、舌、身、意亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0449b12"/><lb ed="R016" n="0025a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449b1201">淸净，即空之异名。大论云：毕竟空，即毕竟淸净。以 <lb ed="X" n="0449b13"/><lb ed="R016" n="0025a07"/>人畏空，故言淸净。<note place="inline">障南</note>见尘者，不单说外色名尘，亦 <lb ed="X" n="0449b14"/><lb ed="R016" n="0025a08"/>不说根识名尘。根尘识三，自有文故。此见尘体，还 <lb ed="X" n="0449b15"/><lb ed="R016" n="0025a09"/>是我执之心，就取相生过，而别立名。下皆牒见字， <lb ed="X" n="0449b16"/><lb ed="R016" n="0025a10"/>不言尘者，足显即见是尘，非外尘也。闻等亦然。根 <lb ed="X" n="0449b17"/><lb ed="R016" n="0025a11"/>者，识所依故，能发识故。识者，随事攀缘，分别六尘。 <lb ed="X" n="0449b18"/><lb ed="R016" n="0025a12"/><note place="inline">圭峰</note>见尘者，此尘非外境，指勝義根。体是妄染，故名 <lb ed="X" n="0449b19"/><lb ed="R016" n="0025a13"/>为尘。眼根等者，正指浮尘根也。既云鼻舌身意，则 <lb ed="X" n="0449b20"/><lb ed="R016" n="0025a14"/>觉知<anchor xml:id="nkr_note_add_0449b2001" n="0449b2001"/><anchor xml:id="beg0449b2001" n="0449b2001"/>己<anchor xml:id="end0449b2001"/>在其中。细详识淸净故，觉尘淸净，二句似 <lb ed="X" n="0449b21"/><lb ed="R016" n="0025a15"/>多。<note place="inline">慈室</note>性觉圆明，即心而显。历观诸法，莫不咸尔。既 <lb ed="X" n="0449b22"/><lb ed="R016" n="0025a16"/>云心净，复言意者，先观一念，例显馀心。重擧意根， <lb ed="X" n="0449b23"/><lb ed="R016" n="0025a17"/>非无谓也。天台止观，破法遍後，例馀阴入，義亦同 <lb ed="X" n="0449b24"/><lb ed="R016" n="0025a18"/>此。觉尘淸净下，应更牒云：觉淸净故，身根淸净等。 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0449c" n="0449c"/> <lb ed="X" n="0449c01"/><lb ed="R016" n="0025b01"/>略云乃至，擧觉尘後，次方及根，義势当尔。直解谓 <lb ed="X" n="0449c02"/><lb ed="R016" n="0025b02"/>多二句者，不然。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0449c0209" cb:place="inline">二六，尘。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0449c03"/><lb ed="R016" n="0025b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449c0301">善男子！根淸净故色尘淸净，色淸净故声尘淸净，香、 <lb ed="X" n="0449c04"/><lb ed="R016" n="0025b04"/>味、触、法亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0449c05"/><lb ed="R016" n="0025b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449c0501">六皆名尘者，坌汚心识故。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0449c0513" cb:place="inline">三四，大。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0449c06"/><lb ed="R016" n="0025b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449c0601">善男子！六尘淸净故地大淸净，地淸净故水大淸净， <lb ed="X" n="0449c07"/><lb ed="R016" n="0025b07"/>火大、风大亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0449c08"/><lb ed="R016" n="0025b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449c0801">四、总例</p></cb:div> <lb ed="X" n="0449c09"/><lb ed="R016" n="0025b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449c0901">善男子！四大淸净故，十二处、十八界、二十五有淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0449c10"/><lb ed="R016" n="0025b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449c1001">上明根、识及六尘净，今复擧十二处、十八界者，以 <lb ed="X" n="0449c11"/><lb ed="R016" n="0025b11"/>阴、入、界三，随根开合，欲遍融泯，故重总例。<note place="inline">私註</note>四洲、 <lb ed="X" n="0449c12"/><lb ed="R016" n="0025b12"/>四趣、四禅、四空、无想净居、梵王、六欲，为二十五有。 <lb ed="X" n="0449c13"/><lb ed="R016" n="0025b13"/>然梵王在初禅，无想净居在第四禅。四禅位中别 <lb ed="X" n="0449c14"/><lb ed="R016" n="0025b14"/>擧此者，梵王有见外道，无想净居唯圣，异馀天故。 <lb ed="X" n="0449c15"/><lb ed="R016" n="0025b15"/><note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0449c1503" cb:place="inline">二，出世间法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0449c16"/><lb ed="R016" n="0025b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449c1601">彼淸净故，十力、四无所畏、四无碍智、<persName>佛</persName>十八不共法、 <lb ed="X" n="0449c17"/><lb ed="R016" n="0025b17"/>三十七助道品淸净，如是乃至八万四千陀罗尼门 <lb ed="X" n="0449c18"/><lb ed="R016" n="0025b18"/>一切淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0449c19"/><lb ed="R016" n="0026a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449c1901">十力者，一知是处非处力，二业力，三定力，四根力， <lb ed="X" n="0449c20"/><lb ed="R016" n="0026a02"/>五欲力，六性力，七至处道力，八宿命力，九天眼力， <lb ed="X" n="0449c21"/><lb ed="R016" n="0026a03"/>十漏尽力。四无所畏者，一一切智，二漏尽，三说障 <lb ed="X" n="0449c22"/><lb ed="R016" n="0026a04"/>道，四说尽苦道。四无碍智者，一義，二法，三辞，四乐 <lb ed="X" n="0449c23"/><lb ed="R016" n="0026a05"/>说。十八不共法者，一身无失，二口无失，三念无失， <lb ed="X" n="0449c24"/><lb ed="R016" n="0026a06"/>四无异想，五无不定心，六无不知<anchor xml:id="nkr_note_add_0449c2401" n="0449c2401"/><anchor xml:id="beg0449c2401" n="0449c2401"/>已<anchor xml:id="end0449c2401"/>捨，七欲，八精 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0450a" n="0450a"/> <lb ed="X" n="0450a01"/><lb ed="R016" n="0026a07"/>进，九念，十慧，十一解脱，十二解脱知见。上六皆云 <lb ed="X" n="0450a02"/><lb ed="R016" n="0026a08"/>无减。十三至十五，身口意业随智慧行。十六至十 <lb ed="X" n="0450a03"/><lb ed="R016" n="0026a09"/>八，以智慧知过去未来现在。三十七品者，此有七 <lb ed="X" n="0450a04"/><lb ed="R016" n="0026a10"/>科：一四念处，二四正勤，三四如意足，四五根，五五 <lb ed="X" n="0450a05"/><lb ed="R016" n="0026a11"/>力，六七觉支，七八正道。谓三四二五单七隻八，总 <lb ed="X" n="0450a06"/><lb ed="R016" n="0026a12"/>三十七也。此十力等，具释如天台法界次第。乃至 <lb ed="X" n="0450a07"/><lb ed="R016" n="0026a13"/>者，超越多法三身四智五眼六通等。八万四千陀 <lb ed="X" n="0450a08"/><lb ed="R016" n="0026a14"/>罗尼门，总持一切法门，对治八万四千尘劳。故天 <lb ed="X" n="0450a09"/><lb ed="R016" n="0026a15"/>台妙玄第一引贤劫经，具论法数。<note place="inline">私註</note>前该六凡，此 <lb ed="X" n="0450a10"/><lb ed="R016" n="0026a16"/>含四圣，则显十界淸净具足。般若廣示八十一科 <lb ed="X" n="0450a11"/><lb ed="R016" n="0026a17"/>法门，始自色心，终至无上正等菩提。此中略说，故 <lb ed="X" n="0450a12"/><lb ed="R016" n="0026a18"/>云乃至。<note place="inline">慈室</note>从上觉圆明故，辗转蹑前相由，以显世 <lb ed="X" n="0450a13"/><lb ed="R016" n="0026b01"/>出世间诸法淸净。至此五段，历法备周。馀六七两 <lb ed="X" n="0450a14"/><lb ed="R016" n="0026b02"/>段，但是结通他身他界，更无别義。<note place="inline">圭峰</note></p> <lb ed="X" n="0450a15"/><lb ed="R016" n="0026b03"/><p xml:id="pX10p0450a1501">三，自他正报。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0450a16"/><lb ed="R016" n="0026b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0450a1601">善男子！一切实相性淸净故，一身淸净；一身淸净故， <lb ed="X" n="0450a17"/><lb ed="R016" n="0026b05"/>多身淸净；多身淸净故，如是乃至十方众生圆觉淸 <lb ed="X" n="0450a18"/><lb ed="R016" n="0026b06"/>净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0450a19"/><lb ed="R016" n="0026b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0450a1901">智论云：照色等空，即名实相。实相本来自性淸净。 <lb ed="X" n="0450a20"/><lb ed="R016" n="0026b08"/>诸段淸净，皆牒前文。唯此独指实相，以为净之所 <lb ed="X" n="0450a21"/><lb ed="R016" n="0026b09"/>以。既于自身证实相理，亦见一切众生同一淸净 <lb ed="X" n="0450a22"/><lb ed="R016" n="0026b10"/>实相。以观一切众生不取于相，同圆觉性故。非谓 <lb ed="X" n="0450a23"/><lb ed="R016" n="0026b11"/>一人修道，多人成<persName>佛</persName>。<note place="inline">圭峰</note>一身多身，盖显彼我一体 <lb ed="X" n="0450a24"/><lb ed="R016" n="0026b12"/>故。十方亦应以十界释之，方与上凡圣淸净一致 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0450b" n="0450b"/> <lb ed="X" n="0450b01"/><lb ed="R016" n="0026b13"/>也。<note place="inline">慈室</note></p><p xml:id="pX10p0450b0104" cb:place="inline">四一，多依报。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0450b02"/><lb ed="R016" n="0026b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0450b0201">善男子！一世界淸净故，多世界淸净；多世界淸净故， <lb ed="X" n="0450b03"/><lb ed="R016" n="0026b15"/>如是乃至尽于虚空圆裹，三世一切平等淸净不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0450b04"/><lb ed="R016" n="0026b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0450b0401">国土净秽，皆由自心。众生劫烧，我土安稳。况乃心 <lb ed="X" n="0450b05"/><lb ed="R016" n="0026b17"/>冥觉性，识智无生。身土依真，染净俱泯。亘通法界， <lb ed="X" n="0450b06"/><lb ed="R016" n="0026b18"/>淸净湛然。圆谓圆遍虚空，裹谓含裹三世。三世者， <lb ed="X" n="0450b07"/><lb ed="R016" n="0027a01"/>竖极。虚空者，横周也。一切者，横竖总赅。平等者，本 <lb ed="X" n="0450b08"/><lb ed="R016" n="0027a02"/>末味同。淸净乃都结七段，不动者冥于一如。<note place="inline">圭峰</note>妙 <lb ed="X" n="0450b09"/><lb ed="R016" n="0027a03"/>圆觉心，本周法界。唯心唯色，非外非中。互具互收， <lb ed="X" n="0450b10"/><lb ed="R016" n="0027a04"/>谁依谁正。迷情强隔，复本一如。故以自观他，以依 <lb ed="X" n="0450b11"/><lb ed="R016" n="0027a05"/>例正。莫不称性平等，淸净不动。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0450b1115" cb:place="inline">二、例明不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0450b12"/><lb ed="R016" n="0027a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0450b1201">善男子！虚空如是平等不动，当知觉性平等不动；四 <lb ed="X" n="0450b13"/><lb ed="R016" n="0027a07"/>大不动故，当知觉性平等不动；如是乃至八万四千 <lb ed="X" n="0450b14"/><lb ed="R016" n="0027a08"/>陀罗尼门平等不动，当知觉性平等不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0450b15"/><lb ed="R016" n="0027a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0450b1501">前即色空无碍，此当泯绝，无寄法界。观云动念，即 <lb ed="X" n="0450b16"/><lb ed="R016" n="0027a10"/>乖法体，返显法体本不动也。虚空者，蹑前起後，由 <lb ed="X" n="0450b17"/><lb ed="R016" n="0027a11"/>前云尽于虚空等。<note place="inline">圭峰</note>前历诸法，别显淸净。今以不 <lb ed="X" n="0450b18"/><lb ed="R016" n="0027a12"/>动，例明诸法。四大总世间，陀罗尼总出世间。虚空 <lb ed="X" n="0450b19"/><lb ed="R016" n="0027a13"/>之言，总赅依正及三世也。经文避繁，略云乃至。下 <lb ed="X" n="0450b20"/><lb ed="R016" n="0027a14"/>亦例此。十界因果，依正色空，一切诸法，既皆全性 <lb ed="X" n="0450b21"/><lb ed="R016" n="0027a15"/>而作。性本不动，法亦同如矣。净与不动，总当真谛。 <lb ed="X" n="0450b22"/><lb ed="R016" n="0027a16"/>前文殊章，亦以平等不动转是空。<note place="inline">私註</note>二、俗谛二： <lb ed="X" n="0450b23"/><lb ed="R016" n="0027a17"/>初、体量遍满。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0450b24"/><lb ed="R016" n="0027a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0450b2401">善男子！觉性遍满、淸净、不动、圆无际故，当知六根遍 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0450c" n="0450c"/> <lb ed="X" n="0450c01"/><lb ed="R016" n="0027b01"/>满法界；根遍满故，当知六尘遍满法界；尘遍满故，当 <lb ed="X" n="0450c02"/><lb ed="R016" n="0027b02"/>知四大遍满法界，如是乃至陀罗尼门遍满法界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0450c03"/><lb ed="R016" n="0027b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0450c0301">此亦兼摄十界依正，遍满即假也。文殊章亦以觉 <lb ed="X" n="0450c04"/><lb ed="R016" n="0027b04"/>遍十方界是假。<note place="inline">慈室</note>觉性无际故遍满，性遍满故诸 <lb ed="X" n="0450c05"/><lb ed="R016" n="0027b05"/>法遍也。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0450c0506" cb:place="inline">二，体德无壞。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0450c06"/><lb ed="R016" n="0027b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0450c0601">善男子！由彼妙觉性遍满故，根性、尘性无壞、无杂；根、 <lb ed="X" n="0450c07"/><lb ed="R016" n="0027b07"/>尘无壞故，如是乃至陀罗尼门无壞、无杂。如百千灯 <lb ed="X" n="0450c08"/><lb ed="R016" n="0027b08"/>光照一室，其光遍满，无壞、无杂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0450c09"/><lb ed="R016" n="0027b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0450c0901">根性尘性者，此指自性，非谓泯根摄尘，归于一性。 <lb ed="X" n="0450c10"/><lb ed="R016" n="0027b10"/>如百千灯等者，如一灯光<anchor xml:id="nkr_note_add_0450c1001" n="0450c1001"/><anchor xml:id="beg0450c1001" n="0450c1001"/>已<anchor xml:id="end0450c1001"/>满一室，更有一灯光 <lb ed="X" n="0450c11"/><lb ed="R016" n="0027b11"/>亦全满百千灯光，一一如是，各不相壞，亦不混杂。 <lb ed="X" n="0450c12"/><lb ed="R016" n="0027b12"/>室中之空，喩于法界。灯之光相，喩以根尘。谓一灯 <lb ed="X" n="0450c13"/><lb ed="R016" n="0027b13"/>光容多光相，即一光相遍多光中，一一皆然，褈褈 <lb ed="X" n="0450c14"/><lb ed="R016" n="0027b14"/>无尽。<note place="inline">圭峰</note>三、中谛三。</p><p xml:id="pX10p0450c1409" cb:place="inline">初亡憎爱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0450c15"/><lb ed="R016" n="0027b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0450c1501">善男子！觉成就故，当知菩萨不与法缚、不求法脱、不 <lb ed="X" n="0450c16"/><lb ed="R016" n="0027b16"/>厌生死、不爱涅槃、不敬持戒、不憎毁禁、不重久习、不 <lb ed="X" n="0450c17"/><lb ed="R016" n="0027b17"/>轻初学。何以故？一切觉故。譬如眼光，晓了前境，其光 <lb ed="X" n="0450c18"/><lb ed="R016" n="0027b18"/>圆满，得无憎爱。何以故？光体无二，无憎爱故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0450c19"/><lb ed="R016" n="0028a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0450c1901">觉者，圆觉也。成就者，牒上开悟也。缚脱约惑，生死 <lb ed="X" n="0450c20"/><lb ed="R016" n="0028a02"/>涅槃约报，持戒毁禁约业，久习初学约人，喩取能 <lb ed="X" n="0450c21"/><lb ed="R016" n="0028a03"/>照前境之眼光。<note place="inline">慈室</note>于四对法，无勝劣心，同<persName>佛</persName>于三 <lb ed="X" n="0450c22"/><lb ed="R016" n="0028a04"/>念之境。同之所由，经自征释，云一切觉故。眼光者， <lb ed="X" n="0450c23"/><lb ed="R016" n="0028a05"/>光即眼识，现量所得，故无憎爱。首楞严云：其目周 <lb ed="X" n="0450c24"/><lb ed="R016" n="0028a06"/>视，但如镜中，无别分析。汝识于中，次第标指。云其 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0451a" n="0451a"/> <lb ed="X" n="0451a01"/><lb ed="R016" n="0028a07"/>目者，意取眼识。云汝识者，即是意识。亦可但随凡 <lb ed="X" n="0451a02"/><lb ed="R016" n="0028a08"/>俗情见，以目瞳为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0451001" n="0451001"/>是。<note place="inline">圭峰</note>宅心中道，造境皆如，憎爱 <lb ed="X" n="0451a03"/><lb ed="R016" n="0028a09"/>是非，更谁分别。眼光者，即勝義根也。楞严第四云： <lb ed="X" n="0451a04"/><lb ed="R016" n="0028a10"/>见精映色，结色成根。根元目为淸净四大，因名眼 <lb ed="X" n="0451a05"/><lb ed="R016" n="0028a11"/>体，如葡萄朵。彼以见精为勝義根，今之眼光，即彼 <lb ed="X" n="0451a06"/><lb ed="R016" n="0028a12"/>见精也。<note place="inline">私註</note>根尘既能复本淸净，楞严云：根尘同源， <lb ed="X" n="0451a07"/><lb ed="R016" n="0028a13"/>缚脱无二。生死涅槃，持戒毁禁，久习初学，性平等 <lb ed="X" n="0451a08"/><lb ed="R016" n="0028a14"/>故，无非圆觉。<note place="inline">竹庵</note></p><p xml:id="pX10p0451a0808" cb:place="inline">二，亡修证。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0451a09"/><lb ed="R016" n="0028a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0451a0901">善男子！此菩萨及末世众生，修习此心得成就者，于 <lb ed="X" n="0451a10"/><lb ed="R016" n="0028a16"/>此无修亦无成就，圆觉普照寂灭无二，于中百千万 <lb ed="X" n="0451a11"/><lb ed="R016" n="0028a17"/>亿阿僧祇不可说恒河沙诸<persName>佛</persName>世界，犹如空花乱起 <lb ed="X" n="0451a12"/><lb ed="R016" n="0028a18"/>乱灭，不即不離无缚无脱，始知众生本来成<persName>佛</persName>，生死 <lb ed="X" n="0451a13"/><lb ed="R016" n="0028b01"/>涅槃犹如昨梦。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0451a14"/><lb ed="R016" n="0028b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0451a1401">圆觉普照，寂灭无二者，自心<anchor xml:id="nkr_note_add_0451a1401" n="0451a1401"/><anchor xml:id="beg0451a1401" n="0451a1401"/>已<anchor xml:id="end0451a1401"/>空，但有觉照，寧有 <lb ed="X" n="0451a15"/><lb ed="R016" n="0028b03"/>凡圣差别之二？冥一如之无心，即万动之恒寂，故 <lb ed="X" n="0451a16"/><lb ed="R016" n="0028b04"/>普照是用，寂灭是体。<persName>佛</persName>之所极，极于寂照。于中者， <lb ed="X" n="0451a17"/><lb ed="R016" n="0028b05"/>寂照中也。阿僧祇，此云无数，是花严十大数之首。 <lb ed="X" n="0451a18"/><lb ed="R016" n="0028b06"/>十者，谓阿僧祇<note place="inline">一</note>、无量<note place="inline">二</note>、无边<note place="inline">三</note>、无等<note place="inline">四</note>、不可数 <lb ed="X" n="0451a19"/><lb ed="R016" n="0028b07"/><note place="inline">五</note>、不可称<note place="inline">六</note>、不可思<note place="inline">七</note>、不可量<note place="inline">八</note>、不可说<note place="inline">九</note>、不可 <lb ed="X" n="0451a20"/><lb ed="R016" n="0028b08"/>说不可说<note place="inline">十</note>。不可说即当第九，经论多用，故此擧 <lb ed="X" n="0451a21"/><lb ed="R016" n="0028b09"/>之。恒河沙者，河中沙数也。此河于阿耨池东面流 <lb ed="X" n="0451a22"/><lb ed="R016" n="0028b10"/>出，初出象口，周四十里，金沙混流，沙细如<g ref="#CB15097">面</g>。诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0451a23"/><lb ed="R016" n="0028b11"/>世界者，百千万亿僧祇等数之河，一一河中，一沙 <lb ed="X" n="0451a24"/><lb ed="R016" n="0028b12"/>一界，显世界多矣。然尽虚空，遍法界，所有世界，莫 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0451b" n="0451b"/> <lb ed="X" n="0451b01"/><lb ed="R016" n="0028b13"/>算其数，为欲引機，造无边境，故假增积多数尔。又 <lb ed="X" n="0451b02"/><lb ed="R016" n="0028b14"/>净秽等土，皆<persName>佛</persName>统之，故云<persName>佛</persName>界犹如空花。乱起乱 <lb ed="X" n="0451b03"/><lb ed="R016" n="0028b15"/>灭者，缘无自性，全体即真。一切世界，皆依妄念。念 <lb ed="X" n="0451b04"/><lb ed="R016" n="0028b16"/>既刹那不住，界亦起灭不停。又成住壞空，虽各二 <lb ed="X" n="0451b05"/><lb ed="R016" n="0028b17"/>十增减，而世界无量无数，故总观起灭缤纷。问：法 <lb ed="X" n="0451b06"/><lb ed="R016" n="0028b18"/>华云：我此土安稳，天人常充满。云何通？答：彼據理 <lb ed="X" n="0451b07"/><lb ed="R016" n="0029a01"/>即事门，此约理夺事门，二皆无碍。不即不離者，世 <lb ed="X" n="0451b08"/><lb ed="R016" n="0029a02"/>界不即圆觉，亦不離圆觉。如华与空，如金与器。由 <lb ed="X" n="0451b09"/><lb ed="R016" n="0029a03"/>不離故，觉性夺之成空花。由不即故，世界不妨有 <lb ed="X" n="0451b10"/><lb ed="R016" n="0029a04"/>起灭。无缚无脱者，文通上下。上则世界无净秽故， <lb ed="X" n="0451b11"/><lb ed="R016" n="0029a05"/>下则众生本成<persName>佛</persName>故。始知等者，始知即始觉，本成 <lb ed="X" n="0451b12"/><lb ed="R016" n="0029a06"/>即本觉。始之与本，非二觉故。然说生本成<persName>佛</persName>，语惊 <lb ed="X" n="0451b13"/><lb ed="R016" n="0029a07"/>凡听，理越常情。<persName>佛</persName>既罕言，愚夫多谤。唯是圆觉华 <lb ed="X" n="0451b14"/><lb ed="R016" n="0029a08"/>严，馀義含耳。<note place="inline">圭峰</note>修习成就者，全性起修。无修无成 <lb ed="X" n="0451b15"/><lb ed="R016" n="0029a09"/>者，全修成性。无二者，中道双亡，寂照平等。于寂照 <lb ed="X" n="0451b16"/><lb ed="R016" n="0029a10"/>中，依正迷悟，无非一如。故喩空花及昨梦也。<note place="inline">私註</note></p> <lb ed="X" n="0451b17"/><lb ed="R016" n="0029a11"/><p xml:id="pX10p0451b1701">三、亡能所</p></cb:div> <lb ed="X" n="0451b18"/><lb ed="R016" n="0029a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0451b1801">善男子！如昨梦故，当知生死及与涅槃无起、无灭，无 <lb ed="X" n="0451b19"/><lb ed="R016" n="0029a13"/>来、无去。其所证者，无得、无失，无取、无捨；其能证者，无 <lb ed="X" n="0451b20"/><lb ed="R016" n="0029a14"/>作、无止，无任、无灭。于此证中无能、无所，毕竟无证亦 <lb ed="X" n="0451b21"/><lb ed="R016" n="0029a15"/>无证者，一切法性平等不壞。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0451b22"/><lb ed="R016" n="0029a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0451b2201">迷时生死无起，涅槃无灭。悟时非灭却生死，发起 <lb ed="X" n="0451b23"/><lb ed="R016" n="0029a17"/>涅槃。称体而观，都无起灭。圣法非新来，凡心非灭 <lb ed="X" n="0451b24"/><lb ed="R016" n="0029a18"/>去。又直言体无起灭来去。所证之境，非得真失妄， <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0451c" n="0451c"/> <lb ed="X" n="0451c01"/><lb ed="R016" n="0029b01"/>捨粗取妙。能证之心，都无分别，離于四病。<note place="inline">圭峰</note>所证 <lb ed="X" n="0451c02"/><lb ed="R016" n="0029b02"/>者，全由性发，故无得失取捨。能证者，亦性德行，故 <lb ed="X" n="0451c03"/><lb ed="R016" n="0029b03"/>无作止任灭。此且于能所中，離相離病，尙存能所 <lb ed="X" n="0451c04"/><lb ed="R016" n="0029b04"/>故。又云：于此证中，无能无所。亡所，故云毕竟无证。 <lb ed="X" n="0451c05"/><lb ed="R016" n="0029b05"/>亡能，故云亦无证者。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0451c0511" cb:place="inline">三、结酬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0451c06"/><lb ed="R016" n="0029b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0451c0601">善男子！彼诸菩萨如是修行、如是渐次、如是思惟、如 <lb ed="X" n="0451c07"/><lb ed="R016" n="0029b07"/>是住持、如是方便、如是开悟，求如是法亦不迷闷。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0451c08"/><lb ed="R016" n="0029b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0451c0801">二、重颂二：</p><p xml:id="pX10p0451c0805" cb:place="inline">初标擧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0451c09"/><lb ed="R016" n="0029b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0451c0901">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0451c10"/><lb ed="R016" n="0029b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0451c1001">二、正颂三：</p><p xml:id="pX10p0451c1005" cb:place="inline">初颂观阴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0451c11"/><lb ed="R016" n="0029b11"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0451c1101"><l>普眼汝当知，</l><l>一切诸众生，</l><l>身心皆如幻，</l> <lb ed="X" n="0451c12"/><lb ed="R016" n="0029b12"/><l>身相属四大。</l><l>心性归六尘。</l><l>四大体各離。</l> <lb ed="X" n="0451c13"/><lb ed="R016" n="0029b13"/><l>谁为和合者？</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0451c14"/><lb ed="R016" n="0029b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0451c1401">二颂历法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0451c15"/><lb ed="R016" n="0029b15"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0451c1501"><l>如是渐修行，</l><l>一切悉淸净，</l><l>不动遍法界。</l> <lb ed="X" n="0451c16"/><lb ed="R016" n="0029b16"/><l>无作止任灭，</l><l>亦无能证者。</l><l>一切<persName>佛</persName>世界，</l> <lb ed="X" n="0451c17"/><lb ed="R016" n="0029b17"/><l>犹如虚空花，</l><l>三世悉平等，</l><l>毕竟无来去。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0451c18"/><lb ed="R016" n="0029b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0451c1801">三颂，结酬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0451c19"/><lb ed="R016" n="0030a01"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0451c1901"><l>初发心菩萨，</l><l>及末世众生，</l><l>欲求入<persName>佛</persName>道，</l> <lb ed="X" n="0451c20"/><lb ed="R016" n="0030a02"/><l>应如是修习。</l></lg></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0451c21"/><lb ed="R016" n="0030a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金刚藏章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0451c2101">〇二、金刚藏章释成本来成<persName>佛</persName>。由上普眼章末云：始 <lb ed="X" n="0451c22"/><lb ed="R016" n="0030a04"/>知众生本来成<persName>佛</persName>，故此疑问。若本是<persName>佛</persName>，何须前说 <lb ed="X" n="0451c23"/><lb ed="R016" n="0030a05"/>发心修行断无明耶？分二：初、请问。三。</p> <lb ed="X" n="0451c24"/><lb ed="R016" n="0030a06"/><p xml:id="pX10p0451c2401">初进问威仪。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0452a" n="0452a"/> <lb ed="X" n="0452a01"/><lb ed="R016" n="0030a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452a0101">于是<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>在大众中，即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右 <lb ed="X" n="0452a02"/><lb ed="R016" n="0030a08"/>绕三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452a03"/><lb ed="R016" n="0030a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452a0301">二陈词请问三。</p><p xml:id="pX10p0452a0307" cb:place="inline">初庆前所悟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452a04"/><lb ed="R016" n="0030a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452a0401">大悲<persName>世尊</persName>善为一切诸菩萨众，宣扬<persName>如来</persName>圆觉淸净 <lb ed="X" n="0452a05"/><lb ed="R016" n="0030a11"/>大陀罗尼，因地法行渐次方便，与诸众生开发曚昧。 <lb ed="X" n="0452a06"/><lb ed="R016" n="0030a12"/>在会法众承<persName>佛</persName>慈诲，幻翳朗然慧目淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452a07"/><lb ed="R016" n="0030a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452a0701">陀罗尼慧性，因地法行定性。<note place="inline">障南</note>此是一切行位根 <lb ed="X" n="0452a08"/><lb ed="R016" n="0030a14"/>本，後必蹑前，故重指也。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0452a0812" cb:place="inline">二、正述三疑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452a09"/><lb ed="R016" n="0030a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452a0901"><persName>世尊</persName>！若诸众生本来成<persName>佛</persName>，何故复有一切无明？若诸 <lb ed="X" n="0452a10"/><lb ed="R016" n="0030a16"/>无明众生本有，何因缘故<persName>如来</persName>复说本来成<persName>佛</persName>？十方 <lb ed="X" n="0452a11"/><lb ed="R016" n="0030a17"/>异生本成<persName>佛</persName>道後起无明，一切<persName>如来</persName>何时复生一切 <lb ed="X" n="0452a12"/><lb ed="R016" n="0030a18"/>烦恼？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452a13"/><lb ed="R016" n="0030b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452a1301">初二句蹑前文为疑本也。三疑者，初疑真能生妄， <lb ed="X" n="0452a14"/><lb ed="R016" n="0030b02"/>次若诸下疑说妄为真，三十方下牒而纵之责无 <lb ed="X" n="0452a15"/><lb ed="R016" n="0030b03"/>穷过也。此三难意者，本来是<persName>佛</persName>烦恼何生？若无生 <lb ed="X" n="0452a16"/><lb ed="R016" n="0030b04"/>中妄生起者，<persName>如来</persName>成<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_orig_0452001" n="0452001"/>本同无生，无生之中还应 <lb ed="X" n="0452a17"/><lb ed="R016" n="0030b05"/>妄起，成<persName>佛</persName>義等生否应齐，齐生则果<persName>佛</persName>何尊？齐否 <lb ed="X" n="0452a18"/><lb ed="R016" n="0030b06"/>则因违现事，进退不可，故有斯云。<note place="inline">圭峰</note>楞严第四富 <lb ed="X" n="0452a19"/><lb ed="R016" n="0030b07"/>楼那亦有斯难云：若复世间一切根尘阴处界等， <lb ed="X" n="0452a20"/><lb ed="R016" n="0030b08"/>皆<persName>如来</persName>藏淸净本然，云何忽生山河大地诸有为 <lb ed="X" n="0452a21"/><lb ed="R016" n="0030b09"/>相，次第迁流终而复始？<note place="inline">同今初难，但彼兼报，今唯约惑。</note>後复难云： <lb ed="X" n="0452a22"/><lb ed="R016" n="0030b10"/>若此妙觉本妙觉明，<note place="inline">今云本成<persName>佛</persName>道。</note>与<persName>如来</persName>心不增不减， <lb ed="X" n="0452a23"/><lb ed="R016" n="0030b11"/>无状忽生山河大地诸有为相，<note place="inline">今云後起无明。</note><persName>如来</persName>今得 <lb ed="X" n="0452a24"/><lb ed="R016" n="0030b12"/>妙空明觉，<note place="inline">今云一切<persName>如来</persName>。</note>山河大地有为习漏何当复生？ <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0452b" n="0452b"/> <lb ed="X" n="0452b01"/><lb ed="R016" n="0030b13"/><note place="inline">今云何时复生一切烦恼。</note>考彼答文与今不远，深求问意无越 <lb ed="X" n="0452b02"/><lb ed="R016" n="0030b14"/>修性。若谓一切众生本来成<persName>佛</persName>，皆<persName>如来</persName>藏淸净本 <lb ed="X" n="0452b03"/><lb ed="R016" n="0030b15"/>然者，此约德性不变，凡圣平等，无迷无悟，无始无 <lb ed="X" n="0452b04"/><lb ed="R016" n="0030b16"/>终，拟作思惟，俱成妄见。法花所谓知法常无性，天 <lb ed="X" n="0452b05"/><lb ed="R016" n="0030b17"/>台所谓理具三千也。若曰本成<persName>佛</persName>道，後起无明，如 <lb ed="X" n="0452b06"/><lb ed="R016" n="0030b18"/>来今得妙空明觉者，此约二修随缘，缘有染净，<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0452b07"/><lb ed="R016" n="0031a01"/>界顺修，九界逆修，既立悟迷，强分终始。法花所谓 <lb ed="X" n="0452b08"/><lb ed="R016" n="0031a02"/><persName>佛</persName>种从缘起，天台所谓事造三千也。今金刚藏據 <lb ed="X" n="0452b09"/><lb ed="R016" n="0031a03"/>性德不变，难逆顺二修，<note place="inline">本来成<persName>佛</persName>，性德也；异生<persName>如来</persName>，二修也。</note>发起世 <lb ed="X" n="0452b10"/><lb ed="R016" n="0031a04"/>尊之答，释成前说。至<persName>佛</persName>释中，以性泯修，约修显性， <lb ed="X" n="0452b11"/><lb ed="R016" n="0031a05"/>三疑俱遣，觉智斯圆，为诸菩萨最上教诲，信不诬 <lb ed="X" n="0452b12"/><lb ed="R016" n="0031a06"/>矣。焕疏谓问但有二：初、真妄互难，二、生<persName>佛</persName>互难。只 <lb ed="X" n="0452b13"/><lb ed="R016" n="0031a07"/>谓此章不问从真起妄，乃问真妄不合幷立。至下 <lb ed="X" n="0452b14"/><lb ed="R016" n="0031a08"/>净业章，方问从真起妄耳。今谓不问从真起妄，此 <lb ed="X" n="0452b15"/><lb ed="R016" n="0031a09"/>说可尔。合三为二，其義不然。<persName>佛</persName>自结云：是故汝等 <lb ed="X" n="0452b16"/><lb ed="R016" n="0031a10"/>便生三惑。读者宜审。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0452b1611" cb:place="inline">三、结意请答。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452b17"/><lb ed="R016" n="0031a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452b1701">唯愿不捨无遮大慈，为诸菩萨开秘密藏，及为末世 <lb ed="X" n="0452b18"/><lb ed="R016" n="0031a12"/>一切众生，得闻如是修多罗教了義法门，永断疑悔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452b19"/><lb ed="R016" n="0031a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452b1901">通论疑者，犹豫为性，能障信心。别显五盖中，疑有 <lb ed="X" n="0452b20"/><lb ed="R016" n="0031a14"/>三：一疑自谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0452b2001" n="0452b2001"/><anchor xml:id="beg0452b2001" n="0452b2001"/>己<anchor xml:id="end0452b2001"/>不能入理，二疑师谓彼不能善教， <lb ed="X" n="0452b21"/><lb ed="R016" n="0031a15"/>三疑法谓于所学为令出離、为不出離。如有病人， <lb ed="X" n="0452b22"/><lb ed="R016" n="0031a16"/>疑自、疑医、疑药，病终不愈。今三疑中，即疑法也。悔 <lb ed="X" n="0452b23"/><lb ed="R016" n="0031a17"/>是不定之法，悔善则恶，悔恶则善。今请永断，即属 <lb ed="X" n="0452b24"/><lb ed="R016" n="0031a18"/>恶也。然入道人，若未通决生<persName>佛</persName>同异，则或用功多 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0452c" n="0452c"/> <lb ed="X" n="0452c01"/><lb ed="R016" n="0031b01"/>时，反自疑悔。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0452c0108" cb:place="inline">三三展虔诚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452c02"/><lb ed="R016" n="0031b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452c0201">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0452c0201" n="0452c0201"/><anchor xml:id="beg0452c0201" n="0452c0201"/>已<anchor xml:id="end0452c0201"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452c03"/><lb ed="R016" n="0031b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452c0301">二、<persName>佛</persName>答三：</p><p xml:id="pX10p0452c0305" cb:place="inline">初赞许。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452c04"/><lb ed="R016" n="0031b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452c0401">尔时，<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>言：善哉，善哉！善男子！汝等 <lb ed="X" n="0452c05"/><lb ed="R016" n="0031b05"/>乃能为诸菩萨及末世众生，问于<persName>如来</persName>甚深秘密究 <lb ed="X" n="0452c06"/><lb ed="R016" n="0031b06"/>竟方便，是诸菩萨最上教诲了義大乘，能使十方修 <lb ed="X" n="0452c07"/><lb ed="R016" n="0031b07"/>学菩萨及诸末世一切众生，得决定信永断疑悔。汝 <lb ed="X" n="0452c08"/><lb ed="R016" n="0031b08"/>今谛听，当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452c09"/><lb ed="R016" n="0031b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452c0901">二、受旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452c10"/><lb ed="R016" n="0031b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452c1001">时，<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452c11"/><lb ed="R016" n="0031b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452c1101">三、正答二：初、长行四：初、反责起疑之本三：</p> <lb ed="X" n="0452c12"/><lb ed="R016" n="0031b12"/><p xml:id="pX10p0452c1201">初、总指轮迴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452c13"/><lb ed="R016" n="0031b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452c1301">善男子！一切世界，始终生灭，前後有无，聚散起止，念 <lb ed="X" n="0452c14"/><lb ed="R016" n="0031b14"/>念相续，循环往复，种种取捨，皆是轮迴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0452c15"/><lb ed="R016" n="0031b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452c1501">一切世界，总指情器也。若不约情，何成轮迴。次下 <lb ed="X" n="0452c16"/><lb ed="R016" n="0031b16"/>六对，辨其轮迴。谓但住有为，即属轮迴心也。始终 <lb ed="X" n="0452c17"/><lb ed="R016" n="0031b17"/>者，创变极证。<note place="inline">钞云：世界最初，从心变起，直至成<persName>佛</persName>，方得终尽。即此计度，是轮<g ref="#CB06873">迴</g>见。</note>生 <lb ed="X" n="0452c18"/><lb ed="R016" n="0031b18"/>灭者，新新而起，念念落谢。前後者，过去未来。有无 <lb ed="X" n="0452c19"/><lb ed="R016" n="0032a01"/>者，住劫空劫。聚散者，成劫壞劫。起止者，现行调伏。 <lb ed="X" n="0452c20"/><lb ed="R016" n="0032a02"/>念念相续者，情界器界，皆依妄念。既所依不断，故 <lb ed="X" n="0452c21"/><lb ed="R016" n="0032a03"/>能依亦然。循环往复者，器界空<anchor xml:id="nkr_note_add_0452c2101" n="0452c2101"/><anchor xml:id="beg0452c2101" n="0452c2101"/>已<anchor xml:id="end0452c2101"/>复成，情界灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0452c2102" n="0452c2102"/><anchor xml:id="beg0452c2102" n="0452c2102"/>已<anchor xml:id="end0452c2102"/> <lb ed="X" n="0452c22"/><lb ed="R016" n="0032a04"/>复生。惑业袭习，报应纶轮。尘沙劫波，莫之遏绝。取 <lb ed="X" n="0452c23"/><lb ed="R016" n="0032a05"/>谓取著，执我我所。捨谓捨離，厌苦所依。又于根身， <lb ed="X" n="0452c24"/><lb ed="R016" n="0032a06"/>则厌苦粗障为捨，欣净妙離为取。于器界，则厌此 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0453a" n="0453a"/> <lb ed="X" n="0453a01"/><lb ed="R016" n="0032a07"/>娑婆为捨，欣彼极乐为取。若取若捨，种种不同。皆 <lb ed="X" n="0453a02"/><lb ed="R016" n="0032a08"/>是顚倒妄心，变现轮迴之相。<note place="inline">圭峰</note>凡夫捨空取有，二 <lb ed="X" n="0453a03"/><lb ed="R016" n="0032a09"/>乘捨有取空，菩萨離边求中，皆轮迴也。<note place="inline">东阳</note>一切世 <lb ed="X" n="0453a04"/><lb ed="R016" n="0032a10"/>界，即三种世间，该乎九界。始终下六句，初三句明 <lb ed="X" n="0453a05"/><lb ed="R016" n="0032a11"/>轮迴心。初句约现在十二支，明始终生灭。二句约 <lb ed="X" n="0453a06"/><lb ed="R016" n="0032a12"/>过未十二支，过去约前，未来明後。有无，即上生灭 <lb ed="X" n="0453a07"/><lb ed="R016" n="0032a13"/>義也。三句约成住壞空，住劫名聚，壞劫名散，成劫 <lb ed="X" n="0453a08"/><lb ed="R016" n="0032a14"/>名起，空劫名止。四句约烦恼，故云念念相续。五句 <lb ed="X" n="0453a09"/><lb ed="R016" n="0032a15"/>约苦道，故云循环往复。六句约业道，故云种种取、 <lb ed="X" n="0453a10"/><lb ed="R016" n="0032a16"/>捨。如屈步虫，取一捨一。圭峰何意约捨秽取净消 <lb ed="X" n="0453a11"/><lb ed="R016" n="0032a17"/>经耶？<note place="inline">障南</note>始、终等相既是轮迴，擧世间法莫不皆然。 <lb ed="X" n="0453a12"/><lb ed="R016" n="0032a18"/>只如一人之身，始生终灭，或前有後无，或前无後 <lb ed="X" n="0453a13"/><lb ed="R016" n="0032b01"/>有，四大之聚散，心识之起止，烦惑相续，苦报循环， <lb ed="X" n="0453a14"/><lb ed="R016" n="0032b02"/>种种境界，或取或捨。一身既尔，诸法例知。未必须 <lb ed="X" n="0453a15"/><lb ed="R016" n="0032b03"/>约创、变、极、证、成、住、壞、空、十二因缘等配对而解。又 <lb ed="X" n="0453a16"/><lb ed="R016" n="0032b04"/>焕式二疏通取三乘、九界释轮迴相。今谓变易生 <lb ed="X" n="0453a17"/><lb ed="R016" n="0032b05"/>死，其義虽通，准下弥勒章，显示轮迴根本，且齐五 <lb ed="X" n="0453a18"/><lb ed="R016" n="0032b06"/>道。问：法界唯心，本无净、秽。倘存取、捨，由是妄情。判 <lb ed="X" n="0453a19"/><lb ed="R016" n="0032b07"/>属轮迴，有何不可？曰：核夫欣、厌、取、捨，虽谓迷真而 <lb ed="X" n="0453a20"/><lb ed="R016" n="0032b08"/>起过，亦能顺教以成功。<name role="" type="person">马鸣</name>立为始觉之基，智者 <lb ed="X" n="0453a21"/><lb ed="R016" n="0032b09"/>称为净土之渐。但达修即性，则欣、厌本空。况安养 <lb ed="X" n="0453a22"/><lb ed="R016" n="0032b10"/>一门，诸<persName>佛</persName>共赞；往来法界，弥显唯心。托彼勝缘，速 <lb ed="X" n="0453a23"/><lb ed="R016" n="0032b11"/>登宝觉。实生物归栖之正路，乃圣人汲引之妙权。 <lb ed="X" n="0453a24"/><lb ed="R016" n="0032b12"/>苟惑教宗，未之可也。<note place="inline">私註</note>二、真随妄转。三。</p><p xml:id="pX10p0453a2417" cb:place="inline">初约法。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0453b" n="0453b"/> <lb ed="X" n="0453b01"/><lb ed="R016" n="0032b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0453b0101">未出轮迴而辨圆觉，彼圆觉性即同流转，若免轮迴 <lb ed="X" n="0453b02"/><lb ed="R016" n="0032b14"/>无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0453b03"/><lb ed="R016" n="0032b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0453b0301">能观是轮迴之心故。所观圆觉亦尔，如梦见宝物， <lb ed="X" n="0453b04"/><lb ed="R016" n="0032b16"/>物亦是梦故。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0453b0408" cb:place="inline">二、擧喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0453b05"/><lb ed="R016" n="0032b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0453b0501">譬如动目能摇湛水，又如定眼犹迴转火，雲驶月运、 <lb ed="X" n="0453b06"/><lb ed="R016" n="0032b18"/>舟行岸移亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0453b07"/><lb ed="R016" n="0033a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0453b0701">由目数动，湛水如波摇。如人动转眼睛，或手研捏 <lb ed="X" n="0453b08"/><lb ed="R016" n="0033a02"/>眼角，故所见物顚倒转动也。次眼识迟钝，旋火成 <lb ed="X" n="0453b09"/><lb ed="R016" n="0033a03"/>轮相。如人火烧杖头，以手旋之，眼识不能迅速趁 <lb ed="X" n="0453b10"/><lb ed="R016" n="0033a04"/>及，即见赤轮之相。岸移月运，但是雲驶舟行。驶者， <lb ed="X" n="0453b11"/><lb ed="R016" n="0033a05"/>奔流急走之相。<note place="inline">圭峰</note>四喩者，初二喩真妄同源，後二 <lb ed="X" n="0453b12"/><lb ed="R016" n="0033a06"/>喩未出轮迴。动目摇湛水，喩妄中真定。眼随转火， <lb ed="X" n="0453b13"/><lb ed="R016" n="0033a07"/>喩真中妄。雲月舟岸，喩圆觉性，即同流转也。<note place="inline">障南</note>直 <lb ed="X" n="0453b14"/><lb ed="R016" n="0033a08"/>解谓犹，乃似也。火只一块，以眼瞪视之，见其迴旋， <lb ed="X" n="0453b15"/><lb ed="R016" n="0033a09"/>似于圆相。略疏作由字更详。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0453b1514" cb:place="inline">三法合。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0453b16"/><lb ed="R016" n="0033a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0453b1601">善男子！诸旋未息，彼物先住尙不可得，何况轮转生 <lb ed="X" n="0453b17"/><lb ed="R016" n="0033a11"/>死垢心曾未淸净，观<persName>佛</persName>圆觉而不旋复？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0453b18"/><lb ed="R016" n="0033a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0453b1801">诸旋者，目眼雲舟，喩生死垢心。彼物者，水火月岸， <lb ed="X" n="0453b19"/><lb ed="R016" n="0033a13"/>喩于圆觉。何况下，正合也。<note place="inline">圭峰</note>上亦复如是一句，義 <lb ed="X" n="0453b20"/><lb ed="R016" n="0033a14"/>似<anchor xml:id="nkr_note_add_0453b2001" n="0453b2001"/><anchor xml:id="beg0453b2001" n="0453b2001"/>已<anchor xml:id="end0453b2001"/>合前文，此但提譬况结之耳。<note place="inline">私註</note></p> <lb ed="X" n="0453b21"/><lb ed="R016" n="0033a15"/><p xml:id="pX10p0453b2101">三、结指前疑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0453b22"/><lb ed="R016" n="0033a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0453b2201">是故汝等便生三惑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0453b23"/><lb ed="R016" n="0033a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0453b2301">指前三疑为三惑，非见、思、尘沙、无明之惑。<note place="inline">私註</note>二、喩 <lb ed="X" n="0453b24"/><lb ed="R016" n="0033a18"/>释现起之疑二：初、约性德離妄通释三疑；三。</p> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0453c" n="0453c"/> <lb ed="X" n="0453c01"/><lb ed="R016" n="0033b01"/><p xml:id="pX10p0453c0101">初譬喩。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0453c02"/><lb ed="R016" n="0033b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0453c0201">善男子，譬如幻翳妄见空花，幻翳若除，不可说言：此 <lb ed="X" n="0453c03"/><lb ed="R016" n="0033b03"/>翳<anchor xml:id="nkr_note_add_0453c0301" n="0453c0301"/><anchor xml:id="beg0453c0301" n="0453c0301"/>已<anchor xml:id="end0453c0301"/>灭，何时更起一切诸翳？何以故？翳、华二法非相 <lb ed="X" n="0453c04"/><lb ed="R016" n="0033b04"/>待故。亦如空花灭于空时，不可说言：虚空何时更起 <lb ed="X" n="0453c05"/><lb ed="R016" n="0033b05"/>空花？何以故？空本无花，非起灭故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0453c06"/><lb ed="R016" n="0033b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0453c0601">不知华因翳有，妄执从空而生。不知迷真故妄，横 <lb ed="X" n="0453c07"/><lb ed="R016" n="0033b07"/>执真能生妄。既得翳差，都不见华。因除迷心，故得 <lb ed="X" n="0453c08"/><lb ed="R016" n="0033b08"/>淸净。又执早晚更迷，犹说何时更翳？故云不可。问： <lb ed="X" n="0453c09"/><lb ed="R016" n="0033b09"/>翳差之者，或时更起，未必永无，如何为喩？答：夫喩 <lb ed="X" n="0453c10"/><lb ed="R016" n="0033b10"/>者，但取当日一席之事，不说终身。譬如梦觉，岂可 <lb ed="X" n="0453c11"/><lb ed="R016" n="0033b11"/>难云：何妨明夜更睡还梦？翳华二法非相待故者， <lb ed="X" n="0453c12"/><lb ed="R016" n="0033b12"/>翳不与华期，华不随翳生。但翳故妄见，非花实生 <lb ed="X" n="0453c13"/><lb ed="R016" n="0033b13"/>也。<note place="inline">圭峰</note>幻翳生花，翳除华灭。虽翳华起灭，而空非有 <lb ed="X" n="0453c14"/><lb ed="R016" n="0033b14"/>无。是知迷悟始终，俱成妄见。其妙圆觉性，生<persName>佛</persName>同 <lb ed="X" n="0453c15"/><lb ed="R016" n="0033b15"/>如。楞严亦曰：此迷无本，性毕竟空。亦如翳人，见空 <lb ed="X" n="0453c16"/><lb ed="R016" n="0033b16"/>中华。翳病若除，华于空灭。忽有愚人，于彼空花所 <lb ed="X" n="0453c17"/><lb ed="R016" n="0033b17"/>灭空地，待华更生。汝观是人，为愚为慧？富楼那言： <lb ed="X" n="0453c18"/><lb ed="R016" n="0033b18"/>空本无花，妄见生灭。见华灭空，<anchor xml:id="nkr_note_add_0453c1801" n="0453c1801"/><anchor xml:id="beg0453c1801" n="0453c1801"/>已<anchor xml:id="end0453c1801"/>是顚倒。敕令再 <lb ed="X" n="0453c19"/><lb ed="R016" n="0034a01"/>出，斯实狂痴。经旨炳然，若合符节。何有三惑而不 <lb ed="X" n="0453c20"/><lb ed="R016" n="0034a02"/>破也？<note place="inline">私註</note>初翳华，喩能对六根妄除。次空花，喩所对 <lb ed="X" n="0453c21"/><lb ed="R016" n="0034a03"/>六尘妄灭。<note place="inline">障南</note></p><p xml:id="pX10p0453c2107" cb:place="inline">二法合。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0453c22"/><lb ed="R016" n="0034a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0453c2201">生死涅槃，同于起灭。妙觉圆照，離于华翳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0453c23"/><lb ed="R016" n="0034a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0453c2301">迷见生死似华起，悟得涅槃似华灭。言圆觉離华 <lb ed="X" n="0453c24"/><lb ed="R016" n="0034a06"/>離翳，则双拂生死无明。虚空非暂有无，觉性何关 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0454a" n="0454a"/> <lb ed="X" n="0454a01"/><lb ed="R016" n="0034a07"/>迷悟。众生既知华起，约谁更难无明。无明生死既 <lb ed="X" n="0454a02"/><lb ed="R016" n="0034a08"/>空，何责本来成<persName>佛</persName>。空花终不再起，果位何得还迷。 <lb ed="X" n="0454a03"/><lb ed="R016" n="0034a09"/>由<anchor xml:id="nkr_note_add_0454a0301" n="0454a0301"/><anchor xml:id="beg0454a0301" n="0454a0301"/>己<anchor xml:id="end0454a0301"/>计度不休，见他觉性流转。若如是解，顿遣三 <lb ed="X" n="0454a04"/><lb ed="R016" n="0034a10"/>疑。三疑钩锁连环，不是三科别答。下金矿喩，即唯 <lb ed="X" n="0454a05"/><lb ed="R016" n="0034a11"/>答<persName>佛</persName>不再迷。此疑过深，故重喩也。<note place="inline">圭峰</note>生死涅槃，随 <lb ed="X" n="0454a06"/><lb ed="R016" n="0034a12"/>缘事也。妙觉圆照，不变理也。若知即事即理，则不 <lb ed="X" n="0454a07"/><lb ed="R016" n="0034a13"/>动一法，俱入实际。荆溪曰：離泯照故，全泯照是。<note place="inline">私註</note></p> <lb ed="X" n="0454a08"/><lb ed="R016" n="0034a14"/><p xml:id="pX10p0454a0801">三，结况。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0454a09"/><lb ed="R016" n="0034a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0454a0901">善男子，当知虚空非是暂有，亦非暂无，况复<persName>如来</persName>圆 <lb ed="X" n="0454a10"/><lb ed="R016" n="0034a16"/>觉随顺而为虚空平等本性？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0454a11"/><lb ed="R016" n="0034a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0454a1101">此以世空喩真空也。<note place="inline">障南</note>虚空世法，尙不同华起灭， <lb ed="X" n="0454a12"/><lb ed="R016" n="0034a18"/>况<persName>如来</persName>随顺圆觉，湛然真常，是虚空之体性耶？觉 <lb ed="X" n="0454a13"/><lb ed="R016" n="0034b01"/>为空性者，<persName>佛</persName>顶云：空生大觉中。又云：寂照含虚空。 <lb ed="X" n="0454a14"/><lb ed="R016" n="0034b02"/>复言平等者，然圆觉虽是虚空之性，而冥合不分， <lb ed="X" n="0454a15"/><lb ed="R016" n="0034b03"/>周遍法界，无分无限，无别能依所依，故云平等。此 <lb ed="X" n="0454a16"/><lb ed="R016" n="0034b04"/>意者，空在觉中，空尙常寂，况觉为空性，岂增减耶？ <lb ed="X" n="0454a17"/><lb ed="R016" n="0034b05"/>喩犹不及，故云况复。<note place="inline">圭峰</note></p> <lb ed="X" n="0454a18"/><lb ed="R016" n="0034b06"/><p xml:id="pX10p0454a1801">二、约修德显真，别申後难。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0454a19"/><lb ed="R016" n="0034b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0454a1901">善男子！如销金矿，金非消有，既<anchor xml:id="nkr_note_add_0454a1901" n="0454a1901"/><anchor xml:id="beg0454a1901" n="0454a1901"/>已<anchor xml:id="end0454a1901"/>成金，不重为矿，经 <lb ed="X" n="0454a20"/><lb ed="R016" n="0034b08"/>无穷时，金性不壞，不应说言本非成就。<persName>如来</persName>圆觉亦 <lb ed="X" n="0454a21"/><lb ed="R016" n="0034b09"/>复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0454a22"/><lb ed="R016" n="0034b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0454a2201">金在矿中，消矿金现非消始有。若因消有，消顽石 <lb ed="X" n="0454a23"/><lb ed="R016" n="0034b11"/>等亦应得金。故知虽假炉冶销镕，金性要须本有。 <lb ed="X" n="0454a24"/><lb ed="R016" n="0034b12"/>既<anchor xml:id="nkr_note_add_0454a2401" n="0454a2401"/><anchor xml:id="beg0454a2401" n="0454a2401"/>已<anchor xml:id="end0454a2401"/>成金等者，此明在矿则隐、出矿则显，隐显虽 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0454b" n="0454b"/> <lb ed="X" n="0454b01"/><lb ed="R016" n="0034b13"/>殊金性常一。不应说言本非成就者，释成金性本 <lb ed="X" n="0454b02"/><lb ed="R016" n="0034b14"/>有也。<persName>如来</persName>圆觉亦复如是者，合也。前就圆悟之理， <lb ed="X" n="0454b03"/><lb ed="R016" n="0034b15"/>生<persName>佛</persName>俱是本真，以成普眼段中众生成<persName>佛</persName>之義，故 <lb ed="X" n="0454b04"/><lb ed="R016" n="0034b16"/>擧空花原来不起非後始灭法，合云生死涅槃同 <lb ed="X" n="0454b05"/><lb ed="R016" n="0034b17"/>于起灭，所以俱通三难。今就不壞因果之相，故说 <lb ed="X" n="0454b06"/><lb ed="R016" n="0034b18"/>消矿出金，华则始终本无，矿乃因消始尽。意云：圆 <lb ed="X" n="0454b07"/><lb ed="R016" n="0035a01"/>顿之理虽齐，迷悟不妨成异。既有多生习障，还须 <lb ed="X" n="0454b08"/><lb ed="R016" n="0035a02"/>背习显真，真显则究竟淸净。若但用前喩，即撥无 <lb ed="X" n="0454b09"/><lb ed="R016" n="0035a03"/>迷悟因果之相，便成邪见。若但用此喩，即成众生 <lb ed="X" n="0454b10"/><lb ed="R016" n="0035a04"/>觉性本来不净失真常理，亦成邪见。道理微妙一 <lb ed="X" n="0454b11"/><lb ed="R016" n="0035a05"/>喩难齐，故说两事。故此喩唯答第三难也。<note place="inline">圭峰</note>此 <lb ed="X" n="0454b12"/><lb ed="R016" n="0035a06"/>一喩意虽正释第三<persName>佛</persName>不再迷之难，然既云金非 <lb ed="X" n="0454b13"/><lb ed="R016" n="0035a07"/>消有，不应说言本非成就，義亦兼通前之二难，俱 <lb ed="X" n="0454b14"/><lb ed="R016" n="0035a08"/>为释成本来成<persName>佛</persName>。至下重颂略擧一喩，盖以此也。 <lb ed="X" n="0454b15"/><lb ed="R016" n="0035a09"/>虽兼释前正意，还是别申後难。如首楞严释富楼 <lb ed="X" n="0454b16"/><lb ed="R016" n="0035a10"/>那第二番疑，亦擧此喩云：又如金矿，杂于精金。其 <lb ed="X" n="0454b17"/><lb ed="R016" n="0035a11"/>金一纯，更不成杂。问：众生本<persName>佛</persName>，背性成迷。今日闻 <lb ed="X" n="0454b18"/><lb ed="R016" n="0035a12"/>熏，返迷归性。是则真妄宛有始末，经论何云无始 <lb ed="X" n="0454b19"/><lb ed="R016" n="0035a13"/>无明？曰：觉理圆澄，初非迷悟。教门指决，似有始终。 <lb ed="X" n="0454b20"/><lb ed="R016" n="0035a14"/>然生性虽真，奈从本不达。以本不达，故无明无始 <lb ed="X" n="0454b21"/><lb ed="R016" n="0035a15"/>也。荆溪染净不二门取喩云：浊水淸水，波湿无殊。 <lb ed="X" n="0454b22"/><lb ed="R016" n="0035a16"/>淸浊虽即由缘，而浊成本有。浊虽本有，而全体是 <lb ed="X" n="0454b23"/><lb ed="R016" n="0035a17"/>淸。指要解曰：浊水喩迷中染心，淸水喩果後净心。 <lb ed="X" n="0454b24"/><lb ed="R016" n="0035a18"/>波喩三千俱用，湿喩三千俱体。水之波湿，常无增 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0454c" n="0454c"/> <lb ed="X" n="0454c01"/><lb ed="R016" n="0035b01"/>减。若其淸浊，必各由缘。虽象入则浊，珠入则淸。而 <lb ed="X" n="0454c02"/><lb ed="R016" n="0035b02"/>其浊缘，与水俱有。从来未悟，故浊在前。如山抱玉， <lb ed="X" n="0454c03"/><lb ed="R016" n="0035b03"/>如沙有金，矿朴本有。水虽本浊，浊非水性，故全体 <lb ed="X" n="0454c04"/><lb ed="R016" n="0035b04"/>是淸。智者以譬喩得解，请勿再惑。<note place="inline">私註</note>此章征释迷 <lb ed="X" n="0454c05"/><lb ed="R016" n="0035b05"/>性始终。若了此问，答何必唐？复礼法师说真妄偈。 <lb ed="X" n="0454c06"/><lb ed="R016" n="0035b06"/>问：天下学者，淸凉、圭峰皆有偈答。若了<persName>佛</persName>答，何必 <lb ed="X" n="0454c07"/><lb ed="R016" n="0035b07"/>有偈？若有始终，无非妄见。此之妄见，起必无因。故 <lb ed="X" n="0454c08"/><lb ed="R016" n="0035b08"/>云：有思惟心，测度<persName>如来</persName>圆觉境界。如取萤火烧须 <lb ed="X" n="0454c09"/><lb ed="R016" n="0035b09"/>弥山，终不能著。有所疑者，皆轮迴心。妄见尽处，唯 <lb ed="X" n="0454c10"/><lb ed="R016" n="0035b10"/>一圆觉。销金之喩，未免涉修。须知金性本不假消， <lb ed="X" n="0454c11"/><lb ed="R016" n="0035b11"/>不可以喩喩真解脱。<note place="inline">竹庵</note></p><p xml:id="pX10p0454c1111" cb:place="inline">三、示性令息妄心三： <lb ed="X" n="0454c12"/><lb ed="R016" n="0035b12"/>初、觉性元常。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0454c13"/><lb ed="R016" n="0035b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0454c1301">善男子！一切<persName>如来</persName>妙圆觉心，本无菩提及与涅槃，亦 <lb ed="X" n="0454c14"/><lb ed="R016" n="0035b14"/>无成<persName>佛</persName>及不成<persName>佛</persName>，无妄轮迴及非轮迴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0454c15"/><lb ed="R016" n="0035b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0454c1501">妙圆觉性，平等常住。即一切法，離一切相。<note place="inline">私註</note>先标 <lb ed="X" n="0454c16"/><lb ed="R016" n="0035b16"/>觉心为宗。後方拂迹者，明非断灭。拂有三节：菩提、 <lb ed="X" n="0454c17"/><lb ed="R016" n="0035b17"/>涅槃。拂，转依之名也。由转烦恼生死，故曰菩提、涅 <lb ed="X" n="0454c18"/><lb ed="R016" n="0035b18"/>槃。体虽即真，名因妄得。次二节，皆双拂对待。圆觉 <lb ed="X" n="0454c19"/><lb ed="R016" n="0036a01"/>性中，都无此事。若有少见，则迷圆觉。<note place="inline">圭峰</note></p> <lb ed="X" n="0454c20"/><lb ed="R016" n="0036a02"/><p xml:id="pX10p0454c2001">二、思惟罔测二。</p><p xml:id="pX10p0454c2007" cb:place="inline">初擧况。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0454c21"/><lb ed="R016" n="0036a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0454c2101">善男子，但诸声闻所圆境界，身心语言皆悉断灭，终 <lb ed="X" n="0454c22"/><lb ed="R016" n="0036a04"/>不能至彼之亲证所现涅槃，何况能以有思惟心测 <lb ed="X" n="0454c23"/><lb ed="R016" n="0036a05"/>度<persName>如来</persName>圆觉境界？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0454c24"/><lb ed="R016" n="0036a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0454c2401">此擧劣况勝也。无馀涅槃，身智俱寂，有思惟心，终 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0455a" n="0455a"/> <lb ed="X" n="0455a01"/><lb ed="R016" n="0036a07"/>不能至，何况能测圆觉境界？<note place="inline">私註</note>擧勝彰劣，文有两 <lb ed="X" n="0455a02"/><lb ed="R016" n="0036a08"/>对：初、小圣理智对，二、凡心真觉对。意云：小圣真智， <lb ed="X" n="0455a03"/><lb ed="R016" n="0036a09"/>尙不能亲到小圣之理，况凡心劣于前智，真觉又 <lb ed="X" n="0455a04"/><lb ed="R016" n="0036a10"/>超前理，转转悬隔，何能造耶？如百僚尙畏宰相，百 <lb ed="X" n="0455a05"/><lb ed="R016" n="0036a11"/>姓岂亲天子？<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0455a0508" cb:place="inline">二、喩显。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455a06"/><lb ed="R016" n="0036a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455a0601">如取萤火烧<name role="" type="person">须弥山</name>，终不能著；以轮迴心生轮迴见， <lb ed="X" n="0455a07"/><lb ed="R016" n="0036a13"/>入于<persName>如来</persName>大寂灭海，终不能至。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455a08"/><lb ed="R016" n="0036a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455a0801">须弥翻妙高，此山四宝所成。轮迴心，即思惟也。<note place="inline">私註</note></p> <lb ed="X" n="0455a09"/><lb ed="R016" n="0036a15"/><p xml:id="pX10p0455a0901">三、指前劝诫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455a10"/><lb ed="R016" n="0036a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455a1001">是故我说一切菩萨及末世众生，先断无始轮迴根本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455a11"/><lb ed="R016" n="0036a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455a1101">若远指前文，即文殊章先断无明，或指馀经皆如 <lb ed="X" n="0455a12"/><lb ed="R016" n="0036a18"/>是说。<note place="inline">圭峰</note>取捨皆是轮迴，意令先断，今重擧以劝诫 <lb ed="X" n="0455a13"/><lb ed="R016" n="0036b01"/>也。<note place="inline">慈室</note>四、结斥疑情非。问三：</p><p xml:id="pX10p0455a1312" cb:place="inline">初辗转妄想。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455a14"/><lb ed="R016" n="0036b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455a1401">善男子！有作思惟：从有心起，皆是六尘妄想缘气，非 <lb ed="X" n="0455a15"/><lb ed="R016" n="0036b03"/>实心体，<anchor xml:id="nkr_note_add_0455a1501" n="0455a1501"/><anchor xml:id="beg0455a1501" n="0455a1501"/>已<anchor xml:id="end0455a1501"/>如空花。用此思惟，辨于<persName>佛</persName>境，犹如空花，复 <lb ed="X" n="0455a16"/><lb ed="R016" n="0036b04"/>结空果，辗转妄想，无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455a17"/><lb ed="R016" n="0036b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455a1701">二、不成方便。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455a18"/><lb ed="R016" n="0036b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455a1801">善男子，虚妄浮心多诸巧见，不能成就圆觉方便。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455a19"/><lb ed="R016" n="0036b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455a1901">指前疑情为浮心巧见<note place="inline">私註</note>。</p><p xml:id="pX10p0455a1912" cb:place="inline">三、结非正问。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455a20"/><lb ed="R016" n="0036b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455a2001">如是分别，非为正问。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455a21"/><lb ed="R016" n="0036b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455a2101">前赞善哉者，美其起教。此责非正者，显其实理。此 <lb ed="X" n="0455a22"/><lb ed="R016" n="0036b10"/>一段疑，最障修证。若不征起，末世长迷。刚藏所征， <lb ed="X" n="0455a23"/><lb ed="R016" n="0036b11"/>意在<persName>佛</persName>责。故知责此之过，始彰征起有功。乍看似 <lb ed="X" n="0455a24"/><lb ed="R016" n="0036b12"/>前後乖违，细详乃始终符合。可审玩味，妙在斯焉。 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0455b" n="0455b"/> <lb ed="X" n="0455b01"/><lb ed="R016" n="0036b13"/><note place="inline">圭峰</note>二、偈颂二。</p><p xml:id="pX10p0455b0107" cb:place="inline">初标擧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455b02"/><lb ed="R016" n="0036b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455b0201">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455b03"/><lb ed="R016" n="0036b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455b0301">二、正颂四：</p><p xml:id="pX10p0455b0305" cb:place="inline">初领反责，疑本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455b04"/><lb ed="R016" n="0036b16"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0455b0401"><l>金刚藏当知，</l><l><persName>如来</persName>寂灭性，</l><l>未曾有终始，</l> <lb ed="X" n="0455b05"/><lb ed="R016" n="0036b17"/><l>若以轮迴心，</l><l>思惟即旋复，</l><l>但至轮迴际。</l> <lb ed="X" n="0455b06"/><lb ed="R016" n="0036b18"/><l>不能入<persName>佛</persName>海。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0455b07"/><lb ed="R016" n="0037a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455b0701">长行先擧妄想，偈文先擧实性。<note place="inline">圭峰</note></p> <lb ed="X" n="0455b08"/><lb ed="R016" n="0037a02"/><p xml:id="pX10p0455b0801">二颂喩释现疑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455b09"/><lb ed="R016" n="0037a03"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0455b0901"><l>譬如销金矿，</l><l>金非消故有，</l><l>虽复本来金，</l> <lb ed="X" n="0455b10"/><lb ed="R016" n="0037a04"/><l>终以消成就，</l><l>一成真金体，</l><l>不复重为矿。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0455b11"/><lb ed="R016" n="0037a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455b1101">略不颂空花，影在後段故。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0455b1113" cb:place="inline">三颂示性息妄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455b12"/><lb ed="R016" n="0037a06"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX10p0455b1201"><l>生死与涅槃，</l><l>凡夫及诸<persName>佛</persName>，</l><l>同为空花相。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0455b13"/><lb ed="R016" n="0037a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455b1301">向明觉性元常，与喩中合文意同，故空花喩義通 <lb ed="X" n="0455b14"/><lb ed="R016" n="0037a08"/>前後。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0455b1405" cb:place="inline">四颂结斥疑情。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455b15"/><lb ed="R016" n="0037a09"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0455b1501"><l>思惟犹幻化，</l><l>何况诘虚妄。</l><l>若能了此心，</l> <lb ed="X" n="0455b16"/><lb ed="R016" n="0037a10"/><l>然後求圆觉。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0455b17"/><lb ed="R016" n="0037a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455b1701">初二句长行云：用此思惟，辨于<persName>佛</persName>境，犹如空花，复 <lb ed="X" n="0455b18"/><lb ed="R016" n="0037a12"/>结空果。诘者，辨也。次二句依解起行，与前结非正 <lb ed="X" n="0455b19"/><lb ed="R016" n="0037a13"/>问互显。<note place="inline">私註</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0455b20"/><lb ed="R016" n="0037a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">弥勒章</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455b2001">〇三、弥勒章显示轮迴根本由。前章云：先断无始轮 <lb ed="X" n="0455b21"/><lb ed="R016" n="0037a15"/>迴根本，今穷根本及能断性。分二：初、请问。三。</p> <lb ed="X" n="0455b22"/><lb ed="R016" n="0037a16"/><p xml:id="pX10p0455b2201">初进问威仪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455b23"/><lb ed="R016" n="0037a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455b2301">于是弥勒菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右绕 <lb ed="X" n="0455b24"/><lb ed="R016" n="0037a18"/>三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0455c" n="0455c"/> <lb ed="X" n="0455c01"/><lb ed="R016" n="0037b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455c0101">二陈词正请三。</p><p xml:id="pX10p0455c0107" cb:place="inline">初庆前闻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455c02"/><lb ed="R016" n="0037b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455c0201">大悲<persName>世尊</persName>廣为菩萨开秘密藏，令诸大众深悟轮迴， <lb ed="X" n="0455c03"/><lb ed="R016" n="0037b03"/>分别邪正，能施末世一切众生无畏道眼，于大涅槃 <lb ed="X" n="0455c04"/><lb ed="R016" n="0037b04"/>生决定信，无复重随轮转境界起循环见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455c05"/><lb ed="R016" n="0037b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455c0501">轮迴者，前说始终生灭等，说妄名邪，圆觉名正。循 <lb ed="X" n="0455c06"/><lb ed="R016" n="0037b06"/>环见者，如前三惑。<note place="inline">私註</note>二、述今问。问意有四：先问轮 <lb ed="X" n="0455c07"/><lb ed="R016" n="0037b07"/>迴根本，次问轮迴种姓，三问行门深浅，四问度生 <lb ed="X" n="0455c08"/><lb ed="R016" n="0037b08"/>方便。总而言之，不出所断及能断也。分二：</p> <lb ed="X" n="0455c09"/><lb ed="R016" n="0037b09"/><p xml:id="pX10p0455c0901">初问所断轮迴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455c10"/><lb ed="R016" n="0037b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455c1001"><persName>世尊</persName>！若诸菩萨及末世众生，欲遊<persName>如来</persName>大寂灭海，云 <lb ed="X" n="0455c11"/><lb ed="R016" n="0037b11"/>何当断轮迴根本？于诸轮迴有幾种姓？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455c12"/><lb ed="R016" n="0037b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455c1201">云何当断轮迴根本者，虽问当断，意在根本。下文 <lb ed="X" n="0455c13"/><lb ed="R016" n="0037b13"/>即指恩爱贪欲，如伐树求根，灸病须穴也。于诸轮 <lb ed="X" n="0455c14"/><lb ed="R016" n="0037b14"/>迴有幾种姓者，上总云种种取捨，皆是轮迴。今究 <lb ed="X" n="0455c15"/><lb ed="R016" n="0037b15"/>种种之言，的有幾等堕轮迴数？答中即指四生六 <lb ed="X" n="0455c16"/><lb ed="R016" n="0037b16"/>趣是也。圭山于此章科判，偶乖起复，故准焕疏，先 <lb ed="X" n="0455c17"/><lb ed="R016" n="0037b17"/>此示之。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0455c1706" cb:place="inline">二、问能断行愿。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455c18"/><lb ed="R016" n="0037b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455c1801">修<persName>佛</persName>菩提幾等差别迴入尘劳？当设幾种教化方便 <lb ed="X" n="0455c19"/><lb ed="R016" n="0038a01"/>度诸众生？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455c20"/><lb ed="R016" n="0038a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455c2001">初二句问意者，道虽平等行有浅深，故下答以依 <lb ed="X" n="0455c21"/><lb ed="R016" n="0038a03"/>二种障五性差别。迴入尘劳等者，即请下大悲方 <lb ed="X" n="0455c22"/><lb ed="R016" n="0038a04"/>便化他愿力也。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0455c2209" cb:place="inline">三、结请意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0455c23"/><lb ed="R016" n="0038a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455c2301">唯愿不捨救世大悲，令诸修行一切菩萨及末世众 <lb ed="X" n="0455c24"/><lb ed="R016" n="0038a06"/>生，慧目肃淸，照耀心镜，圆悟<persName>如来</persName>无上知见。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0456a" n="0456a"/> <lb ed="X" n="0456a01"/><lb ed="R016" n="0038a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456a0101">慧目如如，智也；心镜如如，境也<note place="inline">慈室</note>。</p><p xml:id="pX10p0456a0115" cb:place="inline">三三展<g ref="#CB05418">虔</g>诚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456a02"/><lb ed="R016" n="0038a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456a0201">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0456a0201" n="0456a0201"/><anchor xml:id="beg0456a0201" n="0456a0201"/>已<anchor xml:id="end0456a0201"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456a03"/><lb ed="R016" n="0038a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456a0301">二、<persName>佛</persName>答三：</p><p xml:id="pX10p0456a0305" cb:place="inline">初赞许。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456a04"/><lb ed="R016" n="0038a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456a0401">尔时，<persName>世尊</persName>告弥勒菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等乃 <lb ed="X" n="0456a05"/><lb ed="R016" n="0038a11"/>能为诸菩萨及末世众生，请问<persName>如来</persName>深奥秘密微妙 <lb ed="X" n="0456a06"/><lb ed="R016" n="0038a12"/>之義，令诸菩萨洁淸慧目，及令一切末世众生永断 <lb ed="X" n="0456a07"/><lb ed="R016" n="0038a13"/>轮迴，心悟实相具无生忍。汝今谛听，当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456a08"/><lb ed="R016" n="0038a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456a0801">实相者，離虚妄也，生死涅槃俱寂灭故。无生忍者， <lb ed="X" n="0456a09"/><lb ed="R016" n="0038a15"/>忍是印可决定之義，证得诸法常住，名无生忍。以 <lb ed="X" n="0456a10"/><lb ed="R016" n="0038a16"/>位对之，圆教初住。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0456a1010" cb:place="inline">二、受旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456a11"/><lb ed="R016" n="0038a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456a1101">时，弥勒菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456a12"/><lb ed="R016" n="0038a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456a1201">三、正答二：初、长行二：初、廣答二：初、答所断轮迴三： <lb ed="X" n="0456a13"/><lb ed="R016" n="0038b01"/>初、指根本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456a14"/><lb ed="R016" n="0038b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456a1401">善男子！一切众生从无始际，由有种种恩爱、贪欲，故 <lb ed="X" n="0456a15"/><lb ed="R016" n="0038b03"/>有轮迴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456a16"/><lb ed="R016" n="0038b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456a1601">对五尘境，起贪欲心。三有沉迴，无时断绝。法花云： <lb ed="X" n="0456a17"/><lb ed="R016" n="0038b05"/>诸苦所因，贪欲为本。故须離爱，方免轮迴。<note place="inline">私註</note>恩爱 <lb ed="X" n="0456a18"/><lb ed="R016" n="0038b06"/>即惑也，贪欲即业也。实由烦恼润业，业能润生，故 <lb ed="X" n="0456a19"/><lb ed="R016" n="0038b07"/>有生死。是知轮迴，通以惑业为根本。<note place="inline">慈室</note>二、明种姓 <lb ed="X" n="0456a20"/><lb ed="R016" n="0038b08"/>二：初、总示四生，三。</p><p xml:id="pX10p0456a2008" cb:place="inline">初命因于欲。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456a21"/><lb ed="R016" n="0038b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456a2101">若诸世界一切种姓，卵生、胎生、湿生、化生，皆因婬欲 <lb ed="X" n="0456a22"/><lb ed="R016" n="0038b10"/>而正性命。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456a23"/><lb ed="R016" n="0038b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456a2301">既标云一切种姓，显是答前于诸轮迴有幾种姓 <lb ed="X" n="0456a24"/><lb ed="R016" n="0038b12"/>之问。诸疏失考，唯障南得之。四生性命者，果也。婬 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0456b" n="0456b"/> <lb ed="X" n="0456b01"/><lb ed="R016" n="0038b13"/>欲，因也。故下结云：爱欲为因，爱命为果。<note place="inline">私註</note>以四生 <lb ed="X" n="0456b02"/><lb ed="R016" n="0038b14"/>配六道者，天及地狱化生，鬼通胎化，谓鬼子及地 <lb ed="X" n="0456b03"/><lb ed="R016" n="0038b15"/>行罗刹是胎，馀皆化生。人畜各四，人具四者，毘舍 <lb ed="X" n="0456b04"/><lb ed="R016" n="0038b16"/>佉母卵生三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0456001" n="0456001"/>十子，胎则常人，湿则柰女<note place="inline">从枯老柰树中湿处 <lb ed="X" n="0456b05"/><lb ed="R016" n="0038b17"/>而生</note>，化则劫初。畜具四者，金翅及龙，馀兽皆胎，馀鸟 <lb ed="X" n="0456b06"/><lb ed="R016" n="0038b18"/>皆卵。然著地飞空，若水若陆，微细蠢动，或卵胎，或 <lb ed="X" n="0456b07"/><lb ed="R016" n="0039a01"/>湿化，不可具分品类。皆因婬欲而正性命者，婬谓 <lb ed="X" n="0456b08"/><lb ed="R016" n="0039a02"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0456002" n="0456002"/>婬染，爱著但是情染，总名为婬。纵使化生，亦依业 <lb ed="X" n="0456b09"/><lb ed="R016" n="0039a03"/>染。且约欲界轻重者，六受欲交抱，执手笑视婬<note place="inline">居地 <lb ed="X" n="0456b10"/><lb ed="R016" n="0039a04"/>交夜摩，抱兜率，执手化乐，笑他化视</note>。四洲之人，同四王界。馀诸异类， <lb ed="X" n="0456b11"/><lb ed="R016" n="0039a05"/>卵湿胎形，心染气传，难具分析。受性禀命，莫不由 <lb ed="X" n="0456b12"/><lb ed="R016" n="0039a06"/>之。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0456b1204" cb:place="inline">二，欲滋于爱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456b13"/><lb ed="R016" n="0039a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456b1301">当知轮迴爱为根本，由有诸欲助发爱性，是故能令 <lb ed="X" n="0456b14"/><lb ed="R016" n="0039a08"/>生死相续。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456b15"/><lb ed="R016" n="0039a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456b1501">虽四生性命以欲为因，然欲因爱生，以爱为本。复 <lb ed="X" n="0456b16"/><lb ed="R016" n="0039a10"/>由诸欲滋发爱性，故使苦报轮转相续。<note place="inline">私註</note></p> <lb ed="X" n="0456b17"/><lb ed="R016" n="0039a11"/><p xml:id="pX10p0456b1701">三，结成因果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456b18"/><lb ed="R016" n="0039a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456b1801">欲因爱生，命因欲有。众生爱命，还依欲本。爱欲为因， <lb ed="X" n="0456b19"/><lb ed="R016" n="0039a13"/>爱命为果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456b20"/><lb ed="R016" n="0039a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456b2001">众生爱命还依欲本者，爱谓爱心，命谓身命。虽欲 <lb ed="X" n="0456b21"/><lb ed="R016" n="0039a15"/>从爱生、命从欲有，然由欲业滋助于爱受报无穷， <lb ed="X" n="0456b22"/><lb ed="R016" n="0039a16"/>故曰还依欲本。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0456b2209" cb:place="inline">二、别明六趣二：初、别示三： <lb ed="X" n="0456b23"/><lb ed="R016" n="0039a17"/>初、恶趣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456b24"/><lb ed="R016" n="0039a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456b2401">由于欲境起诸违顺，境背爱心而生憎嫉，造种种业， <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0456c" n="0456c"/> <lb ed="X" n="0456c01"/><lb ed="R016" n="0039b01"/>是故复生地狱、饿鬼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456c02"/><lb ed="R016" n="0039b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456c0201">违顺皆是造业之境。种种业者，莫非三品：贪、嗔、痴。 <lb ed="X" n="0456c03"/><lb ed="R016" n="0039b03"/><note place="inline">慈室</note>由爱彼境，境不顺心，便生热恼憎嫉，憎嫉故起 <lb ed="X" n="0456c04"/><lb ed="R016" n="0039b04"/>嗔，嗔故杀害、逼恼、打骂、陵辱，种种恶业，从此便兴。 <lb ed="X" n="0456c05"/><lb ed="R016" n="0039b05"/>亦可境称爱心，而生耽著、婬盗、饮啖、侵夺、绮妄，种 <lb ed="X" n="0456c06"/><lb ed="R016" n="0039b06"/>种恶业，文无者略也。言种种者，十不善等。无畜牲 <lb ed="X" n="0456c07"/><lb ed="R016" n="0039b07"/>者，取其文顺成句。以二例知，亦可翻译，传写脱漏， <lb ed="X" n="0456c08"/><lb ed="R016" n="0039b08"/>義必合有。故花严云：十不善业道，上者地狱因，中 <lb ed="X" n="0456c09"/><lb ed="R016" n="0039b09"/>者畜牲因，下者饿鬼因。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0456c0912" cb:place="inline">二、天人</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456c10"/><lb ed="R016" n="0039b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456c1001">知欲可厌，爱厌业道，捨恶乐善，复现天人。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456c11"/><lb ed="R016" n="0039b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456c1101">知欲可厌者，離恶道因。爱厌业道者，于捨恶法门， <lb ed="X" n="0456c12"/><lb ed="R016" n="0039b12"/>深生爱乐。捨恶乐善者，捨十恶，乐十善也，天人乐 <lb ed="X" n="0456c13"/><lb ed="R016" n="0039b13"/>报也。花严云：十善业道，是人天受生因。判云：乐报 <lb ed="X" n="0456c14"/><lb ed="R016" n="0039b14"/>粗相言之，若论人间八苦，天上五衰，地居斫截，残 <lb ed="X" n="0456c15"/><lb ed="R016" n="0039b15"/>害驱摈，岂能免苦？若于天鬼畜中，开出修罗，即成 <lb ed="X" n="0456c16"/><lb ed="R016" n="0039b16"/>六道。<note place="inline">圭峰</note>厌业之道，五戒十善也。<note place="inline">慈室</note></p><p xml:id="pX10p0456c1616" cb:place="inline">三、定地。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456c17"/><lb ed="R016" n="0039b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456c1701">又知诸爱可厌恶故，弃爱乐捨，还滋爱本，便现有为 <lb ed="X" n="0456c18"/><lb ed="R016" n="0039b18"/>增上善果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0456c19"/><lb ed="R016" n="0040a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456c1901">知其爱恶爱善，俱未免苦，弃彼爱心，乐修捨法，即 <lb ed="X" n="0456c20"/><lb ed="R016" n="0040a02"/>四禅八定。而不知乐捨之心，还同彼爱，故云还滋 <lb ed="X" n="0456c21"/><lb ed="R016" n="0040a03"/>爱本。增上善果者，上二界殊勝依正二报也。由于 <lb ed="X" n="0456c22"/><lb ed="R016" n="0040a04"/>欲界修得此定，各随其地而生彼天<note place="inline">圭峰</note>。色无色界， <lb ed="X" n="0456c23"/><lb ed="R016" n="0040a05"/>虽是有为，对下欲界，故名增上。乐捨者，趣擧四禅 <lb ed="X" n="0456c24"/><lb ed="R016" n="0040a06"/>八定之捨支，而此乐捨之心，本出于爱<note place="inline">慈室</note>。</p> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0457a" n="0457a"/> <lb ed="X" n="0457a01"/><lb ed="R016" n="0040a07"/><p xml:id="pX10p0457a0101">二、总结。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457a02"/><lb ed="R016" n="0040a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457a0201">皆轮迴故，不成圣道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457a03"/><lb ed="R016" n="0040a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457a0301">三、劝令断三。</p><p xml:id="pX10p0457a0306" cb:place="inline">初正劝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457a04"/><lb ed="R016" n="0040a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457a0401">是故众生欲脱生死免诸轮迴，先断贪欲及除爱渴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457a05"/><lb ed="R016" n="0040a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457a0501">贪欲爱渴，是业惑因。欲出轮迴，先除此二。因若不 <lb ed="X" n="0457a06"/><lb ed="R016" n="0040a12"/>断，苦报无穷。爱渴者，爱心至切，如渴需饮。<note place="inline">私註</note></p> <lb ed="X" n="0457a07"/><lb ed="R016" n="0040a13"/><p xml:id="pX10p0457a0701">二、释疑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457a08"/><lb ed="R016" n="0040a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457a0801">善男子！菩萨变化示现世间，非爱为本，但以慈悲令 <lb ed="X" n="0457a09"/><lb ed="R016" n="0040a15"/>彼捨爱，假诸贪欲而入生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457a10"/><lb ed="R016" n="0040a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457a1001">恐有疑云：既令捨爱，云何菩萨亦有贪爱故受生 <lb ed="X" n="0457a11"/><lb ed="R016" n="0040a17"/>耶？故此通云：示现受生非爱为本，但以大悲同事 <lb ed="X" n="0457a12"/><lb ed="R016" n="0040a18"/>利物。故净名云：众生病则菩萨病。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0457a1216" cb:place="inline">三，显益。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457a13"/><lb ed="R016" n="0040b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457a1301">若诸末世一切众生，能捨诸欲及除憎爱，永断轮迴， <lb ed="X" n="0457a14"/><lb ed="R016" n="0040b02"/>勤求<persName>如来</persName>圆觉境界，于淸净心便得开悟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457a15"/><lb ed="R016" n="0040b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457a1501">先能除捨方可勤求，如出矿金始堪为器。前但云 <lb ed="X" n="0457a16"/><lb ed="R016" n="0040b04"/>贪爱，此云憎爱者，爱境违情故生憎也。是知憎亦 <lb ed="X" n="0457a17"/><lb ed="R016" n="0040b05"/>由爱，故虽兼憎意但说爱。<note place="inline">圭峰</note>前云境背爱心而生 <lb ed="X" n="0457a18"/><lb ed="R016" n="0040b06"/>憎嫉，故兼言耳。<note place="inline">障南</note>能断三障即名勤求，三障断处 <lb ed="X" n="0457a19"/><lb ed="R016" n="0040b07"/>心即淸净。<note place="inline">慈室</note>二答能断行愿二</p><p xml:id="pX10p0457a1914" cb:place="inline">初、行性差别二： <lb ed="X" n="0457a20"/><lb ed="R016" n="0040b08"/>初、总标。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457a21"/><lb ed="R016" n="0040b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457a2101">善男子！一切众生由本贪欲发挥无明，显出五性差 <lb ed="X" n="0457a22"/><lb ed="R016" n="0040b10"/>别不等，依二种障而现深浅。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457a23"/><lb ed="R016" n="0040b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457a2301">发挥无明者，发扬分佈，令显彰也。然根本无明，但 <lb ed="X" n="0457a24"/><lb ed="R016" n="0040b12"/>迷真而<anchor xml:id="nkr_note_add_0457a2401" n="0457a2401"/><anchor xml:id="beg0457a2401" n="0457a2401"/>已<anchor xml:id="end0457a2401"/>，本无差别。由贪欲不同，故熏发之，令成 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0457b" n="0457b"/> <lb ed="X" n="0457b01"/><lb ed="R016" n="0040b13"/>五别。<note place="inline">圭峰小钞</note>一切众生，枉受轮转。只为一念无始贪 <lb ed="X" n="0457b02"/><lb ed="R016" n="0040b14"/>爱，发挥一切无明境界。<persName>佛</persName>名经云：有爱则生，无爱 <lb ed="X" n="0457b03"/><lb ed="R016" n="0040b15"/>则灭。故知生死，贪爱为本。一切大教，皆如是说。浅 <lb ed="X" n="0457b04"/><lb ed="R016" n="0040b16"/>深二障，差别五性。事障粗重为浅，理障微细为深。 <lb ed="X" n="0457b05"/><lb ed="R016" n="0040b17"/>浅故先断，深故後除。此以障道近远，名为事理。五 <lb ed="X" n="0457b06"/><lb ed="R016" n="0040b18"/>性者，若相宗执权教说：定性声闻，定性缘觉，及一 <lb ed="X" n="0457b07"/><lb ed="R016" n="0041a01"/>阐提，三无<persName>佛</persName>性。菩萨及不定性，二有<persName>佛</persName>性。此取善 <lb ed="X" n="0457b08"/><lb ed="R016" n="0041a02"/>恶性分也。今取新熏闻教，有所差别：一声闻，二缘 <lb ed="X" n="0457b09"/><lb ed="R016" n="0041a03"/>觉，三菩萨，四不定性，五外道性。<note place="inline">竹庵</note>此段显示能断 <lb ed="X" n="0457b10"/><lb ed="R016" n="0041a04"/>之行，正答前修<persName>佛</persName>菩提幾等差别之问。夫行有深 <lb ed="X" n="0457b11"/><lb ed="R016" n="0041a05"/>浅，由障有理事。依障论断，故行显五性。如病有轻 <lb ed="X" n="0457b12"/><lb ed="R016" n="0041a06"/>重，故治之不齐也。贪欲无明，即二障之体。五性差 <lb ed="X" n="0457b13"/><lb ed="R016" n="0041a07"/>别，乃浅深之行。又行约法，五性约人，寄人论法耳。 <lb ed="X" n="0457b14"/><lb ed="R016" n="0041a08"/>发挥者，由本贪欲，即发无始无明，遂成二障。盖牒 <lb ed="X" n="0457b15"/><lb ed="R016" n="0041a09"/>前所断，显今能断菩提行性。荆溪祖师曰：只由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0457001" n="0457001"/>忘 <lb ed="X" n="0457b16"/><lb ed="R016" n="0041a10"/>智亲疏，致使迷成厚薄。迷厚薄故，强分二惑。義开 <lb ed="X" n="0457b17"/><lb ed="R016" n="0041a11"/>六即，名智浅深。亦此意焉。当知五性，非轮迴数，亦 <lb ed="X" n="0457b18"/><lb ed="R016" n="0041a12"/>非约障以论深浅。旧解似误，宜究经文。<note place="inline">私註</note></p> <lb ed="X" n="0457b19"/><lb ed="R016" n="0041a13"/><p xml:id="pX10p0457b1901">二、别释二。</p><p xml:id="pX10p0457b1905" cb:place="inline">初二障。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457b20"/><lb ed="R016" n="0041a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457b2001">云何二障？一者、理障，碍正知见；二者、事障，续诸生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457b21"/><lb ed="R016" n="0041a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457b2101">根本无明，亲障中道，名理障。枝末无明，牵生三界， <lb ed="X" n="0457b22"/><lb ed="R016" n="0041a16"/>名事障。约界内外，对论事理。小乘真理望大乘，还 <lb ed="X" n="0457b23"/><lb ed="R016" n="0041a17"/>属变易生死。大乘变易生死对小乘，属真理。下明 <lb ed="X" n="0457b24"/><lb ed="R016" n="0041a18"/>二乘，先断事障，即知是见思也。<note place="inline">障南</note>界外非无生死， <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0457c" n="0457c"/> <lb ed="X" n="0457c01"/><lb ed="R016" n="0041b01"/>以变易苦轻，但云碍正知见。见思亦障偏真，以分 <lb ed="X" n="0457c02"/><lb ed="R016" n="0041b02"/>段苦重，但云续诸生死。<note place="inline">东阳</note>二、五性，三。</p><p xml:id="pX10p0457c0216" cb:place="inline">初征。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457c03"/><lb ed="R016" n="0041b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457c0301">云何五性？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457c04"/><lb ed="R016" n="0041b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457c0401">一、凡夫性，二、二乘性，三、菩萨性，四、不定性，五、外道 <lb ed="X" n="0457c05"/><lb ed="R016" n="0041b05"/>性。圭峰乃开二乘共为五性。初、凡夫性一段，经文 <lb ed="X" n="0457c06"/><lb ed="R016" n="0041b06"/>科云：总明未熏，非五性数。今观经意，岂以合四为 <lb ed="X" n="0457c07"/><lb ed="R016" n="0041b07"/>五耶？然亦未可会同相宗五性。今经但云未成，非 <lb ed="X" n="0457c08"/><lb ed="R016" n="0041b08"/>永无成<persName>佛</persName>之義。<note place="inline">障南</note>二、释五。</p><p xml:id="pX10p0457c0812" cb:place="inline">初，凡夫性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457c09"/><lb ed="R016" n="0041b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457c0901">善男子！若此二障未得断灭，名未成<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457c10"/><lb ed="R016" n="0041b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457c1001">因缘生法所观之境，六道凡夫也。约此未断未证 <lb ed="X" n="0457c11"/><lb ed="R016" n="0041b11"/>为一种，显下趣向断证为四种尔。<note place="inline">障南</note>闻教发心，观 <lb ed="X" n="0457c12"/><lb ed="R016" n="0041b12"/>智犹弱，故事理障全未伏断，莫阶贤圣，且属凡夫 <lb ed="X" n="0457c13"/><lb ed="R016" n="0041b13"/>也。简异第五，邪师过谬，成外道性。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0457c1316" cb:place="inline">二、二乘性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457c14"/><lb ed="R016" n="0041b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457c1401">若诸众生永捨贪欲，先除事障，未断理障，但能悟入 <lb ed="X" n="0457c15"/><lb ed="R016" n="0041b15"/>声闻、缘觉，未能显住菩萨境界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457c16"/><lb ed="R016" n="0041b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457c1601">同断见思，同出三界。但教有谛缘，惑论正习，缘觉 <lb ed="X" n="0457c17"/><lb ed="R016" n="0041b17"/>侵习，小异耳。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0457c1708" cb:place="inline">三，菩萨性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457c18"/><lb ed="R016" n="0041b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457c1801">善男子！若诸末世一切众生，欲泛<persName>如来</persName>大圆觉海，先 <lb ed="X" n="0457c19"/><lb ed="R016" n="0042a01"/>当发愿勤断二障；二障<anchor xml:id="nkr_note_add_0457c1901" n="0457c1901"/><anchor xml:id="beg0457c1901" n="0457c1901"/>已<anchor xml:id="end0457c1901"/>伏，即能悟入菩萨境界；若 <lb ed="X" n="0457c20"/><lb ed="R016" n="0042a02"/>事、理障<anchor xml:id="nkr_note_add_0457c2001" n="0457c2001"/><anchor xml:id="beg0457c2001" n="0457c2001"/>已<anchor xml:id="end0457c2001"/>永断灭，即入<persName>如来</persName>微妙圆觉，满足菩提及 <lb ed="X" n="0457c21"/><lb ed="R016" n="0042a03"/>大涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0457c22"/><lb ed="R016" n="0042a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457c2201">发愿断障，義兼四弘。二障<anchor xml:id="nkr_note_add_0457c2201" n="0457c2201"/><anchor xml:id="beg0457c2201" n="0457c2201"/>已<anchor xml:id="end0457c2201"/>伏，即当圆教观行之 <lb ed="X" n="0457c23"/><lb ed="R016" n="0042a05"/>位。悟入者，此是解悟。二障永灭，方是证悟。事障若 <lb ed="X" n="0457c24"/><lb ed="R016" n="0042a06"/>尽，入圆十信。理障若断，圆教初住，极至妙觉。<note place="inline">私註</note></p> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0458a" n="0458a"/> <lb ed="X" n="0458a01"/><lb ed="R016" n="0042a07"/><p xml:id="pX10p0458a0101">四，不定性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458a02"/><lb ed="R016" n="0042a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0458a0201">善男子！一切众生皆证圆觉，逢善知识，依彼所作因 <lb ed="X" n="0458a03"/><lb ed="R016" n="0042a09"/>地法行，尔时修习便有顿渐；若遇<persName>如来</persName>无上菩提正 <lb ed="X" n="0458a04"/><lb ed="R016" n="0042a10"/>修行路，根无大小皆成<persName>佛</persName>果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458a05"/><lb ed="R016" n="0042a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458a0501">一切众生皆证圆觉。圭峰云：以<anchor xml:id="nkr_note_add_0458a0501" n="0458a0501"/><anchor xml:id="beg0458a0501" n="0458a0501"/>己<anchor xml:id="end0458a0501"/>证知一切有情 <lb ed="X" n="0458a06"/><lb ed="R016" n="0042a12"/>无不是觉，译经讹也。应云：证诸众生皆有圆觉。噫！ <lb ed="X" n="0458a07"/><lb ed="R016" n="0042a13"/>圭峰疏序云：心本是<persName>佛</persName>，那得辄改？此中经文，亦有 <lb ed="X" n="0458a08"/><lb ed="R016" n="0042a14"/>引经一切众生即寂灭相，以证不讹。然终未能了 <lb ed="X" n="0458a09"/><lb ed="R016" n="0042a15"/>一切<persName>如来</persName>所修所证皆本性德。若非性德，则名别 <lb ed="X" n="0458a10"/><lb ed="R016" n="0042a16"/>修别证，非圆顿也。皆证圆觉，与夫本来成<persName>佛</persName>，相去 <lb ed="X" n="0458a11"/><lb ed="R016" n="0042a17"/>幾何？圭峰自谓教逢斯典，心开于一言之下，不谓 <lb ed="X" n="0458a12"/><lb ed="R016" n="0042a18"/>此文偶乖经意。<note place="inline">竹庵</note>略疏此解，先德皆不取，具如焕 <lb ed="X" n="0458a13"/><lb ed="R016" n="0042b01"/>疏，盖不明性具故尔。学者当依法不依人可也。言 <lb ed="X" n="0458a14"/><lb ed="R016" n="0042b02"/>不定性者，修习顿渐，或前或後也。性虽不定，但遇 <lb ed="X" n="0458a15"/><lb ed="R016" n="0042b03"/><persName>佛</persName>圆觉，无不趣极。故曰：根无大小，皆成<persName>佛</persName>道。<note place="inline">私註</note></p> <lb ed="X" n="0458a16"/><lb ed="R016" n="0042b04"/><p xml:id="pX10p0458a1601">五，外道性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458a17"/><lb ed="R016" n="0042b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0458a1701">若诸众生虽求善友，遇邪见者未得正悟，是则名为 <lb ed="X" n="0458a18"/><lb ed="R016" n="0042b06"/>外道种姓，邪师过谬，非众生咎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458a19"/><lb ed="R016" n="0042b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458a1901">本非外道，由不遇真正善知识，心行理外，故名外 <lb ed="X" n="0458a20"/><lb ed="R016" n="0042b08"/>道。<note place="inline">竹庵</note></p><p xml:id="pX10p0458a2004" cb:place="inline">三，结。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458a21"/><lb ed="R016" n="0042b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0458a2101">是名众生五性差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458a22"/><lb ed="R016" n="0042b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458a2201">圭峰云：若答菩提幾等之文，应云菩提五性差别。 <lb ed="X" n="0458a23"/><lb ed="R016" n="0042b11"/>今云众生五性，即知義属轮迴。今谓非也。且五性 <lb ed="X" n="0458a24"/><lb ed="R016" n="0042b12"/>中，菩萨性、不定性皆悟圆觉，岂得亦属轮迴耶？须 <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0458b" n="0458b"/> <lb ed="X" n="0458b01"/><lb ed="R016" n="0042b13"/>知菩提乃所学之法，众生是能学之人。但造之有 <lb ed="X" n="0458b02"/><lb ed="R016" n="0042b14"/>差，遂成五别。<note place="inline">障南</note></p><p xml:id="pX10p0458b0208" cb:place="inline">二、悲愿度生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458b03"/><lb ed="R016" n="0042b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0458b0301">善男子！菩萨唯以大悲方便，入诸世间开发未悟，乃 <lb ed="X" n="0458b04"/><lb ed="R016" n="0042b16"/>至示现种种形相逆顺境界，与其同事化令成<persName>佛</persName>，皆 <lb ed="X" n="0458b05"/><lb ed="R016" n="0042b17"/>依无始淸净愿力。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458b06"/><lb ed="R016" n="0042b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458b0601">圆，乘真出假位也。<note place="inline">障南</note>大悲乃拔苦之本心，方便为 <lb ed="X" n="0458b07"/><lb ed="R016" n="0043a01"/>设化之通轨。形相逆顺，四摄化物，无过于此。淸净 <lb ed="X" n="0458b08"/><lb ed="R016" n="0043a02"/>愿力，必兼四弘。<note place="inline">慈室</note>形相者，如观世音，随类应身。逆 <lb ed="X" n="0458b09"/><lb ed="R016" n="0043a03"/>顺者，或为亲友以引之，或为怨家以怖之。同事者， <lb ed="X" n="0458b10"/><lb ed="R016" n="0043a04"/>四摄之一，意赅馀三，谓佈施、爱语、利行。淸净愿力， <lb ed="X" n="0458b11"/><lb ed="R016" n="0043a05"/>非希望报恩，亦非爱见。此同体大悲，称性大愿，性 <lb ed="X" n="0458b12"/><lb ed="R016" n="0043a06"/>本具之，非别新得。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0458b1210" cb:place="inline">二、结酬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458b13"/><lb ed="R016" n="0043a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0458b1301">若诸末世一切众生，于大圆觉起增上心，当发菩萨 <lb ed="X" n="0458b14"/><lb ed="R016" n="0043a08"/>淸净大愿，应作是言：愿我今者住<persName>佛</persName>圆觉求善知识， <lb ed="X" n="0458b15"/><lb ed="R016" n="0043a09"/>莫値外道及与二乘，依愿修行渐断诸障，障尽愿满 <lb ed="X" n="0458b16"/><lb ed="R016" n="0043a10"/>便登解脱淸净法殿，证大圆觉妙莊严域。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458b17"/><lb ed="R016" n="0043a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458b1701">以增上心，发廣大愿，皆无作四弘。住<persName>佛</persName>圆觉，即成 <lb ed="X" n="0458b18"/><lb ed="R016" n="0043a12"/><persName>佛</persName>道。依愿修行，即学法门。渐断诸障，即断烦恼。发 <lb ed="X" n="0458b19"/><lb ed="R016" n="0043a13"/>是三愿，全在度生，此是因行。障尽下，果证也。淸净 <lb ed="X" n="0458b20"/><lb ed="R016" n="0043a14"/>殿，莊严域，皆是所证圆觉境界。<note place="inline">慈室</note>圆信诸法，即大 <lb ed="X" n="0458b21"/><lb ed="R016" n="0043a15"/>圆觉，名增上心。普会自他，俱入实际，是菩萨愿。一 <lb ed="X" n="0458b22"/><lb ed="R016" n="0043a16"/>切勝行，无愿不克，如普贤十大愿王，为无量智行 <lb ed="X" n="0458b23"/><lb ed="R016" n="0043a17"/>之本也。<persName>佛</persName>意深切，智者勉诸。<note place="inline">私註</note>二、偈颂二： <lb ed="X" n="0458b24"/><lb ed="R016" n="0043a18"/>初、标擧。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0257.0458c" n="0458c"/> <lb ed="X" n="0458c01"/><lb ed="R016" n="0043b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0458c0101">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458c02"/><lb ed="R016" n="0043b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458c0201">二、正颂四：</p><p xml:id="pX10p0458c0205" cb:place="inline">初颂根本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458c03"/><lb ed="R016" n="0043b03"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0458c0301"><l>弥勒汝当知，</l><l>一切诸众生，</l><l>不得大解脱，</l> <lb ed="X" n="0458c04"/><lb ed="R016" n="0043b04"/><l>皆由贪欲故，</l><l>随落于生死。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0458c05"/><lb ed="R016" n="0043b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458c0501">二颂劝断。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458c06"/><lb ed="R016" n="0043b06"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0458c0601"><l>若能断憎爱，</l><l>及与贪嗔痴，</l><l>不因差别性，</l> <lb ed="X" n="0458c07"/><lb ed="R016" n="0043b07"/><l>皆得成<persName>佛</persName>道。</l><l>二障永消灭，</l><l>求师得正悟。</l> <lb ed="X" n="0458c08"/><lb ed="R016" n="0043b08"/><l>随顺菩萨愿，</l><l>依止大涅槃。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0458c09"/><lb ed="R016" n="0043b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458c0901">初两句，正颂劝断中显益之文。因断必果亡，故略 <lb ed="X" n="0458c10"/><lb ed="R016" n="0043b10"/>不颂轮迴种姓。又以断妄即得会真，故连颂不定 <lb ed="X" n="0458c11"/><lb ed="R016" n="0043b11"/>性、菩萨性。馀三性，略得正修行，能断贪欲，根无大 <lb ed="X" n="0458c12"/><lb ed="R016" n="0043b12"/>小，皆成<persName>佛</persName>果。故曰：不因差别性，皆得成<persName>佛</persName>道。因，依 <lb ed="X" n="0458c13"/><lb ed="R016" n="0043b13"/>也。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0458c1304" cb:place="inline">三颂。悲愿</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458c14"/><lb ed="R016" n="0043b14"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX10p0458c1401"><l>十方诸菩萨，</l><l>皆以大悲愿，</l><l>示现入生死。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0458c15"/><lb ed="R016" n="0043b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458c1501">四颂结酬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0458c16"/><lb ed="R016" n="0043b16"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0458c1601"><l>现在修行者，</l><l>及末世众生，</l><l>勤断诸爱见，</l> <lb ed="X" n="0458c17"/><lb ed="R016" n="0043b17"/><l>便归大圆觉。</l></lg></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0458c18"/> <lb ed="X" n="0458c19"/><lb ed="R016" n="0043b18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大方廣圆觉修多罗了義经集註上</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0437c0601" to="#end0437c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0437c0701" to="#end0437c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0441b2401" to="#end0441b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0442a1901" to="#end0442a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0442a2201" to="#end0442a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0442b1101" to="#end0442b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0443c1201" to="#end0443c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0444b1301" to="#end0444b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0445a0701" to="#end0445a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0446b1001" to="#end0446b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0446c2001" to="#end0446c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0447a1501" to="#end0447a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0447b1401" to="#end0447b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0449b2001" to="#end0449b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0449c2401" to="#end0449c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0450c1001" to="#end0450c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0451a1401" to="#end0451a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0452b2001" to="#end0452b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0452c0201" to="#end0452c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0452c2101" to="#end0452c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0452c2102" to="#end0452c2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0453b2001" to="#end0453b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0453c0301" to="#end0453c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0453c1801" to="#end0453c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0454a0301" to="#end0454a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0454a1901" to="#end0454a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0454a2401" to="#end0454a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0455a1501" to="#end0455a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0456a0201" to="#end0456a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0457a2401" to="#end0457a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0457c1901" to="#end0457c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0457c2001" to="#end0457c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0457c2201" to="#end0457c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0458a0501" to="#end0458a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0438001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0438001">大小无外或大外无小</note> <note n="0442001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0442001">然或默</note> <note n="0442002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0442002">标或总</note> <note n="0443001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0443001">省诀作有</note> <note n="0445001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0445001">迷古本作逆</note> <note n="0446001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0446001">火诀作<g ref="#CB01926">灰</g></note> <note n="0446002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0446002">但今谓诀作今谓但</note> <note n="0446003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0446003">次古本作渐</note> <note n="0448001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0448001">想诀作根</note> <note n="0451001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0451001">是或光</note> <note n="0452001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0452001">本同或同本</note> <note n="0456001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0456001">十下当有二字</note> <note n="0456002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0456002">婬或耽</note> <note n="0457001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0457001">忘或亡</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0437c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0437c0601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0437c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0437c0701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0441b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0441b2401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0442a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0442a1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0442a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0442a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0442b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0442b1101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0443c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0443c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0444b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0444b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0445a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0445a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0446b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0446b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0446c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0446c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0447a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0447a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0447b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0447b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0449b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0449b2001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0449c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0449c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0450c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0450c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0451a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0451a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0452b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0452b2001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0452c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0452c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0452c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0452c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0452c2102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0452c2102">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0453b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0453b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0453c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0453c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0453c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0453c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0454a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0454a0301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0454a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0454a1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0454a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0454a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0455a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0455a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0456a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0456a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0457a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0457a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0457c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0457c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0457c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0457c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0457c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0457c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0458a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0458a0501">己【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>